English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره12،شماره47 ،پیاپی47
 
1
چند و چون نظریة وحدت وجود در هفت اورنگ جامی
( 222 بازدید ) ( 29 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
نورالدین عبدالرحمان جامی بزرگ‌ترین شخصیت فرهنگی و ادبی قرن نهم است که در عمر پر برکتش بر سراسر جریانات ادبی و اجتماعی قرن نهم سایه افکنده است. ویشارح بزرگ نظریة وحدت وجود ابن عربی و جزو بزرگ‌ترین تأثیرپذیران از وی است و در شمار کسانی از جمله شیخ‌فخرالدین عراقی و شیخ محمود شبستری قرار می‌گیرد. جامی با دریافت دقیق و شرح درست وحدت وجود ابن عربی، اتهام حلولیت را از افکار مولانا جلال‌الدین بلخی زدود ودرهای ابتذال و سوء استفاده از نظریة عرفانی وحدت وجود را بست. او از شاعران و عارفان کثیر التألیف زبان پارسی است و از وی آثار متعددی به یادگار مانده که هفت اورنگ ازبرجسته‌ترین آن‌ها، با بن مایه‌های عرفانی است. جامی هفت اورنگ را با تفسیر ضمنی از «وحدت وجود» آغاز می‌کند و پس از آن به طور صریح، دو جهان را مظهری از حق می‌داند که درک آن کار منتهیان است نه مبتدیان. از نظر او محمد عربی(ص)به عنوان رسول و پیر کامل و راهنمای کاملان است. ابزار مهم جامی در هفت اورنگ برای رسیدن به وحدت، مراتب ولایت از جمله قرب فرایض و قرب نوافل می‌باشد. در این مقاله موضوع وحدت وجود و چند و چون آن از دید گاه جامی، بر اساس هفت اورنگ بررسی و تحلیل شده است.
تخصص ها :
جامی، عرفان، نظریة وحدت وجود، هفت اورنگ

2
بازتاب پیر؛ گونه‌ها و نمونه‌های آن در شعر صائب تبریزی
( 198 بازدید ) ( 38 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
شعر عرفانی از قدمتی دیرینه و پیشینه‌ای کهن در ادب فارسی برخوردار است. هر یک از شعرا و ادبا برای مانایی بخشیدن به کلام خویش و ماندگار ساختن آن در آسمان زبان و ادب فارسی، سعی کردند تا رنگ و روی کلام خویش را عرفانی کنند. مضامین عرفانی و مفاهیم معرفتی از همان بدایتی که نغمات موزون فارسی آهنگ شکفتن به خود گرفته، شکوفا شده و کماکان ادامه دارد. در عرفان مهم‌ترین ملاک سلوک سالک، برخورداری وی از حضوری پیری صاحب نفس و مرشدی دستگیر است. چهره‌های گوناگون پیر در دیوان صائب از قبیل «پیر مغان، پیر خرابات، پیر میکده، پیر می‌فروش و...»؛ می‌تواند نوع نگرش وی را نسبت به عرفان و طریقت آشکار کند. چه این پیرها را از بر ساخته‌های هنری و ادبی صائب باشد، و چه ما وی را سرسپرده بر دامان پیری کاردیده و مجرّب در عالم واقع بدانیم، می‌توان با نقد و بررسی این واژه، پیوند عمیق و ارتباط ناگسستنی اشعار صائب را با عالم عرفان بیش از پیش آشکار ساخت. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با هدف تبیین انواع پیر و با کندوکاو در اشعار صائب صورت گرفته تا در پایان بتوان از نوع نگاه صائب به این پیرها و نیز صفات و حالاتشان در اشعار صائب بیش از پیش پی ببریم. تجلّی انواع پیر می‌تواند به عنوان موضوعی بدیع و تازه، در بردارندة نتایجی ارزندة پژوهشی باشد.
تخصص ها :
صائب تبریزی، اشعار عرفانی، پیر مغان، پیر خرابات، پیر کنعان

3
تبيين ولايت تکويني انسان کامل در هندسة معرفتي عرفان اسلامي  (با محوريت آراي امام خميني)
( 190 بازدید ) ( 21 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله : در عرفان بحث ولايت تكويني ذيل موضوع انسان كامل مطرح می‌شود؛ که واسطة بدو و عود نظام آفرينش در قوس صعود و نزول است. انسان کامل، محل تجلي تمام اسماء و صفات الهي و حقايق کياني و کيهاني است. چنين انساني، به مثابة روح عالم و عالم چونان جسد او به شمار می‌رود. همان‌گونه که روح به وسيله قواي روحاني و جسماني به تدبير بدن و تصرف در آن می‌پردازد، انسان کامل با اتصاف به حقايق الهيه، به مقام تصرف در آفريدگان عالم نائل می‌شود و همان گونه که حيات بدن به روح است، حيات ماسوي الله نيز در پرتو تصرف خليفه الله و با وساطت آن معنا می‌یابد. نيل انسان به مقام خليفه اللهي در يک فرآيند سه تايي تحقق می‌يابد؛ نخست؛ اسماء و صفات الهي به انسان کامل عطاء می‌شود. دوم؛ دريافت حقايق الهي و انساني نصيب او می‌شود و از اسرار عالم غيب آگاه می‌گردد و سوم؛ قدرت آفرينندگي و اقتدار براي او حاصل می‌شود. جانشين حق تعالي پس از فناي ذاتي، صفاتي و افعالي، به مقام صحو بعد از محو و بقاي بعد از فنا متحقق شده و به وجود حقاني- پس از رفض وجود خلقي- دست می‌يابد. در اين مقام است که حق تعالي ـ پس از آن که بنده با قرب فرائض، گوش حق، چشم حق و دست حق گرديد- به قواي ادراکي و تحريکي انسان متجلي می‌شود.
تخصص ها :
عرفان اسلامي، ولايت تكويني، انسان كامل، ملاصدرا، ابن عربي، فلسفه.

4
نگرشی عرفانی- روانشناسی بر مفهوم فرافكني در غزلیات شمس
( 305 بازدید ) ( 51 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
«فرافکنی» یکی از مکانیسم­های روان­شناسی است که از طریق آن می­توان به ضمیر و درون هرکس پی برد و شناخت نسبی از شخصیت وی به دست آورد. در بین سخنوران و اندیشمندان بزرگ ایران زمین کمتر کسی را می‌توان یافت که همانند مولانا جلال‌الدین محمد بلخی به جنبه­های روان­شناختی رفتار انسان توجه کرده باشد تا آن جا که در جای جای آثار منظوم و منثور او به ویژه در مثنوی معنوی و غزلیات شمس تحلیل­های روان­شناسی و حتی برخی از مسائل و مفاهیم نوین این دانش نظیر «خودفریبی»، «توجیه»، «فرافکنی» و... به کرات مشاهده می­شود. غزلیات شمس منبع عظیم روان­شناسی است که ویژگی­های شخصیتی، علایق، نگرش و انگیزه­های آفرینش اثر را همراه با عوامل آن منعکس می­نماید.
در این مقاله انعکاس یکی از مفاهیم جدید روان­شناسی؛ یعنی «فرافکنی» در آثار مولانا، به خصوص در تمثیل‌های نمادین او، ردیابی شده و با استناد به شواهد متعدد، مدلل گردیده است و ضمن مشخص کردن مفهوم فرافکنی، منبع و سرچشمه فرافکنی و علل بروز آن در غزلیات شمس ذکر شده است.
تخصص ها :
فرافکنی، توجیه، روان­شناسی شخصیت، غزلیات شمس، مولوی

5
جلوه­ های عرفانی خطابۀ غدیر خم در کلام مولانا جلال­ الدّین محمّد بلخی
( 268 بازدید ) ( 35 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
با وجود آن ­که پیرامون خطبۀ غدیر و مرد تکرارناپذیرِ تاریخ، حضرت علی(ع)، تاكنون كتاب­های گرانسنگ و مقالات فراوانی به نگارش درآمده­ است، اما هنوز هزاران راز كشف نشده وجود دارد. سخنانی که در خطبۀ غدیر در شأن و منزلت حضرت علی(ع) توسّط پیامبر اسلام(ص) بیان شده، زمینۀ مساعدی را برای شاعران عارف فراهم آورده­است، تا بتوانند بسیاری از مفاهیمِ عرفانیِ مندرج در این حدیث را، سرلوحۀ مباحث عرفانی خود قراردهند. مولانا جلال­الدّین محمّد بلخی از شاعران سرآمد در این زمینه است که توانسته­ است با قالب­ ريزى ادبى غدير، مبانى اعتقادى آن را بيان كند‏ و در نشر و تداوم پیام غدیر سهم بزرگی داشته­ باشد.‏ از آن جا که این خطابه سرشار از عرفان و معرفت است، این مقاله به چند جلوۀ عرفانی شاخص (ولایت، انسان کامل، علم شهودی و اتّحاد جان­ های اولیا) در کلام مولانا پرداخته­ است. تجلّی ولایت در آثار مولانا یکی از صدها و هزاران جلوۀ پر­جاذبه از خطبۀ غدیر است. مولوی از مریدان و دلدادگانِ امام علی علیه­ السّلام، و به فضائل و مناقب آن حضرت به خوبی واقف است و آن حضرت را نور الهی، مظهر ولایت الهی، دانای علوم غیبی، سرمنشأ خوبی­ ها و مزیّن به صفات حمیده، نمونۀ اعلای انسان کامل، صاحب مکاشفات و مشاهدات عرفانی و پیشوای سالکان طریقت معرّفی کرده­ است.
تخصص ها : عرفان، خطبۀ غدیر خم، علی علیه­ السّلام، ولایت، مولانا و انسان کامل

6
نقش «شناخت و درک حقیقت» در«سلامت معنوی» به روایت فروم و مولوی
( 237 بازدید ) ( 21 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
سلامت معنوی، سلامت ساحت معنوی انسان است و شامل همة مراتب غیر مادی او (ذهن و عقل و قلب...) می­شود. بررسی آثار مولانا و فروم نشان می­دهد که آنان «شناخت و درک حقیقت» را یکی از عوامل اصلی ایجاد سلامت در ساحت معنوی انسان دانسته­اند و این موضوع در آموزه ­های آنان نقش محوری دارد.
به­رغم فاصله­ زمانی و مکانی و اختلاف فرهنگ­ها و تفاوت رویکردها، اشتراکات فراوانی را می­توان در کلام ایشان مشاهده کرد، که این مطلب حاکی از قرابت اندیشه­های فروم و عرفان مولوی در این مورد است.هر دو اندیشمند به حقیقتی در خود و جهان پیرامون قایل هستند و انسان را نیز مستعد و قادر به شناخت و وصول به آن حقیقت می­دانند؛ هیچ­کدام به شناخت نظری اکتفا نمی­کنند لذا هر دو به «عمل به حق» و به اصول اخلاقی و رعایت ارزش­ها و الزامات- برای وصول به مراتب بالاتری از ادراکِ حق تأکید دارند.
هر دو آثاری برای «درک حقیقت» قایل شده­اند که آن آثار از ملازمات اصلی سلامت ساحت معنوی انسان محسوب می­شود؛با اینکه مولانا به موضوع انسان وسلامتیِ او در افقی وسیع­تر می­نگرد و موضوعات و جزئیات بیشتری را مطرح می­کندولیکن در مجموع می­توان گفت که در دیدگاه فروم و مولوی «شناخت و درک حقیقت» نیاز اصیل انسان برای سالم شدن و سالم ماندنِ مراتب معنوی است به طوری که بدون آن آدمی گرفتار بیماری‌های معنوی می‌گردد.
تخصص ها : شناخت، حقیقت، انسان، سلامت معنوی، فروم، مولوی

7
وحدت وجود از نگاه ملاصدرا
( 276 بازدید ) ( 43 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
یکی از اساسی‌ترین اعتقادات عرفا و فلاسفه صدرایی اعتقاد به وحدت وجود است. مهم‌ترین مساله‌ای که در فلسفه اسلامی بعد از مبحث اصالت وجود مورد بحث و بررسی قرار گرفته و موجب به وجود آمدن نحله‌های گوناگون فلسفی و عرفانی گشته است بحث از وحدت وجود و رابطه آن باکثرات موجود در عالم هستی می‌باشد. فهم صحیح این مساله موجب حل بسیاری از معضلات فلسفی شده است. فیلسوف بلند پایه قرن یازدهم، ملاصدرای شیرازی نیز از منادیان وحدت وجود است و پس از جامی یگانه کسی است که به این عقیده شهرت یافته است.
وی در کتاب کبیرالاسفار الاربعه، وجود را طبق برهان مانند «حکمای فهلوی» دارای وحدت تشکیکی دانسته، یعنی حقیقت یگانه‌ای که مراتب مختلفی دارد، او در همان کتاب (جزء دوم از سفر اول) نظر نهایی خود را در وحدت وجود بر وفق ذوق و عرفان آشکار ساخته و به اثبات وحدت شخصی وجود پرداخته است. بنابراین وی وجود ممکنات را «وجود فقری» خوانده که تماماً شعاع و پرتو یک حقیقت‌اند و اندیشه استقلال و کثرت درباره آن‌ها خیالی بیش نیست. و در نهایت علیت را به تشان برگردانده است. نگارنده در این مقاله کوشیده است نظریه نهایی ملاصدرا را به دست آورده و یگانگی وحدت وجود از دیدگاه حکمت متعالیه با وحدت وجود عرفانی را نشان دهد.
تخصص ها :
وحدت وجود، وحدت تشکیکی، وحدت شخصی، ملاصدرا، عرفان، برهان

8
بررسی عناصری عرفانی در تفکر مارتین بوبر
( 173 بازدید ) ( 20 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
مارتین بوبر یکی از فیلسوفان اگزیستانسیالیستی قرن بیستم است که طرفدار فلسفه همسخنی است، فلسفه همسخنی در مقابل و به مخالفت فلسفه ایده آلیسم به وجود آمده است. در این نوع نگاه دیگر «من» انتزاعی مورد توجه قرار نمی‌گیرد بلکه سرو کار با «من» حقیقی و عینی است. وقتی صحبت از «من» عینی به میان می‌آید به دنبال آن، بحث رابطۀ میان موجودات که بخش مهمی از موضوعات اگزیستانسیالیستی محسوب می‌شود مورد توجه و مداقه قرار می‌گیرد. در این میان مارتین بوبر در بحث رابطه سخنان جدیدی را مطرح می‌سازد که در بن مایه‌های اندیشۀ او کاملا مولفه‌های عرفانی هویدا است. مارتین بوبر در بحث رابطه از دو نوع رابطه سخن به میان می‌آورد و آن‌ها عبارتند از رابطه «من- آن» و رابطه «من- تو». این دو رابطه دارای ویژگی‌های متفاوتی هستند هنگامی که شخص در برقراری رابطه با دیگری نگاهی ابزارگونه را پیش می‌گیرد و به دیگری به عنوان شیئی که قابل استفاده و بهره برداری است نگاه می‌کند و آن را مورد تجربه قرار می‌دهد رابطۀ «من- آن» شکل می‌گیرد. در این نوع رابطه انسان فاعل شناسا و دیگری متعلق شناسا واقع می‌شود. بوبر بیان می‌دارد که انسان تنها در این نوع رابطه است که قادر خواهد شد تا خود یعنی «من» را بشناسد و استعدادهای درونی خویش را به شکوفایی برساند همچنین هر یک از این روابط می‌تواند در سه حوزه متفاوت رخ دهد یعنی رابطه بین انسان با مادون انسان، بین انسان با انسان و بین انسان و مافوق انسان صورت بپذیرد. از نظر مارتین بوبر هر رابطۀ «من- تو»یی می‌تواند به رابطه «من- آن» بدل شود اما در برقراری رابطه با «تو»ی ابدی که همان خداوند است هرگز خداوند به «آن» تبدیل نمی‌شود.
تخصص ها : رابطه - «من- تو»- «من- آن» - خداوند

9
انسان و ویژگی‌ها‌ی انسانی از منظر مولانا
( 294 بازدید ) ( 62 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
مولانا شاعر پرآوازه ایران همانند سایر فلاسفه، اندیشمندان و عرفا نگاه ویژه‌ای به انسان دارد. نگاه او به انسان نگاهی فرا دنیوی است. او به روح خدایی انسان ایمان دارد و انسان را مظهر صفات الهی می‌داند و بر این اعتقاد است که انسان می‌تواند با رهایی از قید و بند دنیای مادی به مقام فرشتگی برسد و در جهت مخالف با دل بستن به هوای نفس از حیوان نیز پست‌تر شود. مولانا روح خدایی انسان را عاملی مهم در جهت خداجویی می‌داند و گرفتار شدن در محسوسات را مانع درک جهان حقیقی توسط انسان می‌داند. نوع نگاه و نگرش مولانا به انسان حکایت از توجه ویژه این شاعر نامدار به جنبه‌ها‌ی مادی و معنوی انسان دارد. این نگاه چنان دقیق و عمیق است که همه صفات و ویژگی‌ها‌ی انسان را به بهترین شکل ممکن بیان می‌کند.
در این مقاله تلاش شده است با بهره‌گیری از مفاد و محتوای اشعار این شاعر نامی، ویژگی و صفات انسان به تصویر کشیده شود و نگرش عارفانه وی را پیرامون این مقوله توضیح و تفسیر نماید.
تخصص ها :
انسان، ویژگی‌ها‌ی انسانی، منظر، مولانا

10
وحدت وجود در نگاه ابن عربی و اسپینوزا
( 297 بازدید ) ( 26 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 47 - شماره پیاپی 47
خلاصه مقاله :
اسپینوزا و ابن عربی دو متفکری هستند که دربارة «هستی» دیدگاهی نو و ابتکاری ارایه دادند و ما در این پژوهش سعی داریم مختصری از تفکرات این دو اندیشمند را در بارة وجود بررسی نماییم.
اسپینوزا به عنوان یک فیلسوف دکارتی شناخته می‌شود.
مسالة جوهر و صفات خداوند و کیفیت اتصاف ذات اقدس ربوبی به اوصاف کمالیه و ارتباط آن با توحید حقیقی و خالص پروردگار از اساسی‌ترین مسایل در مبدأشناسی است.
اثر حاضر بر آن است تا فرآیند وحدت وجود را در نزد متفکرانی چون ابن عربی و اسپینوزا مورد بررسی قرار دهد.
تخصص ها :
شکاکیت، تصوف، عرفان، وحدت وجود، ابن عربی، اسپینوزا

12
شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .