English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره12،شماره48 ،پیاپی48
 
1
نگاهی به فلسفه­ طنز و کاربرد آن در عرفان
( 262 بازدید ) ( 116 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
یکی از عرصه­ های کاربرد طنز در ادبیات فارسی، آثار عرفانی است. نقاط اشتراک میان عرفان و طنز منجر به آن شده است که این دو در شعر عرفانی با یکدیگر تلاقی یابند و در آثار عرفانی با زمینة طنز عرفانی به کار گرفته شوند. بدین گونه که ساختار زبان عرفان و نیز ساختار طنز که بر وجهی از اجتماع نقیضین استوار است زمینة منطقی و ساختاری کاربرد طنز را ایجاد می­کند، همچنین هم عرفان و هم طنز بر شادمانگی روح و آموزش استوار است، لذا عرفان و طنز به لحاظ ساختاری و مفهومی، پیوندی عمیق با یکدیگر دارند و موجب هم­پوشانی یکدیگر می­شوند.
تخصص ها :
طنز، عرفان، پارادوکس، تاثیر روانی، تعلیم و اصلاح

2
آثارمقام عرفانی«صبر» بر نفس سالک از نظر خواجه عبدالله انصاری با تکیه بر کلام امام علی(ع)
( 225 بازدید ) ( 87 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
از جمله مقامات عرفانی که سالک باید واجد آن گردد تا گرفتار رهزن‌ها و تنگناهای سلوک نشود «صبر» است. در بینش امام علی علیه‌السلام صبر در سیر انسان به سوی حق تعالی اهمیتی ویژه دارد، از همین‌روست که مسیر دستیابی به درجات و آثار آن را توصیف کرده‌اند تا از این طریق انگیزه‌های رسیدن به این مقام عرفانی تقویت شود. خواجه عبدالله انصاری نیز صبر را یکی از نخستین گام‌های رهروان به سوی حق و مقامی برای عوام و متوسطان می‌داند و با توجه به تاثیر «صبر» در سلوک از نقش آن در کمال نفس پرده بر می‌دارد. با بررسی دیدگاه امام علی علیه‌السلام و خواجه عبدالله انصاری به روش تحلیلی- توصیفی و بررسی اقسام سه‌گانه صبر بر معصیت، صبر بر مصیبت و صبر بر طاعت این نتیجه حاصل شد که تحقق درجات مختلف صبر در سالک باعث تربیت نفس او شده و او را در برابر وساوس و خواطر نفسانی مقاوم می‌کند تا آنجا که با ثبات قدم در سلوک، استعداد بهره‌مندی از مواهب الهی را پیدا کرده و به خداوند تقرب پیدا کند.
تخصص ها :
امام علی(ع)، خواجه عبدالله انصاری، مقام عرفانی، صبر، کمال نفس، سالک

3
معناشناسی عشق از نگاه عرفا با رویکرد به نظرات مولوی
( 177 بازدید ) ( 72 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
سخن دل‌انگیز عشق، حدیثی است که اوراق دفتر اهل عرفان و ادب دوستان  را آراسته است و با رایحه­اش فضای جان خاکیان را عطرآگین ساخته و هستی، از جمله روح انسان را با شمیم خود تلطیف نموده تا برای اتصال به عالم ملکوت آماده و بلکه شائق گرداند. عشق اسرار و رموزی دارد که عرفای بسیاری در آثار خود به آن پرداخته و از آن راز گشایی نموده­اند و آن را نیروی محرکه سیر انسان و بلکه همه موجودات به سوی حق تعالی می­داند که در دل ذرات عالم نهاده شده و هیچ ذره­ای در جهان وجود ندارد مگر این­که در محور جاذبه حق در گردش است. در این مقاله که جنبه توصیفی دارد بر آن شدیم به عشق که کلید گنج هستی و اکسیر سعادت است، پرداخته و دیدگاه عارفان نامی را با رویکرد به افکار «مولوی رومی» مورد بررسی قرار دهیم تا در پرتو این حقیقت؛ جان­هایی با بارقۀ عشق طراوت یافته و با تفکیک عشق حقیقی از مجازی بتوانند صهبای وجودشان را از محبت حق سرشار کنند که «یحبّهم و یحبّونه»، سخن آن معشوق سرمدی است.
تخصص ها :
مولوی، عشق، معناشناسی، محبت، معرفت

4
تجلی عرفان در برده بوصیری
( 274 بازدید ) ( 69 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
شکی نیست که بین دین و شعر رابطه­ای دیرین برقرار است؛ از این رو مدح پیامبر اسلام به عنوان تجلی ذات الهی، دست‌آویز و تکیه گاه محکمی برای شاعران صوفی مسلک است تا بدین طریق، فضایل و کمالات اخلاقی پیامبر(ص) را بر همگان آشکار نمایند و در ضمن به بیان بعضی از عقاید رایج در میان صوفیان، بپردازند.نا گفته هویداست که قصیده مشهور برده یکی از شاهکارهای ادبیات عرب به شمار میآید و «شرف‌الدین محمد بوصیری» به قصد توسّل به حضرت رسول(ص) در دوره اوج و بالندگی عرفان؛ یعنی؛ عصر مملوکی- عثمانی آن را به رشته نظم در آورد. یافت‌ها و دریافت‌ها در این جستار، ما را به این سخن می­رساند که بوصيري به معناي واقعي يك شاعر عارف مسلك نيست و ويژگي شاعران عارف چون اصطلاحات عارفانه در آثار او به وفور يافت نمی­شود اما می­توان چنین گفت که به تأثیر از جو حاکم بر عصر خود، حضور تصوف در برده بوصیری جای چندان تعجبی ندارد شاعر با به کارگیری زبان زیبای شعر، به بیان آموزه‌های مهم عارفان چون حقيقت محمّدیه، شفاعت و مناجات می­پردازد ودر این بیان شاعرانه خود زبان ساده را به کار می‌گیرد و کمتر از رمز و اصطلاحات عارفانه بهره می­گیرد
تخصص ها :
بوصیری، شعر عربی، برده، عرفان، حقیقت محمدیه.

5
نگاهی به زیبایی‌شناختی عرفانی انتقادی در داستان پنجم مثنوی معنوی (بر اساس نظریۀ زیبایی‌شناختی انتقادی مکتب فرانکفورت)
( 156 بازدید ) ( 44 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
مکتب فرانکفورت چشمۀ فلسفی- فکری است که به وسیلۀ روشنفکران آلمانی با رویکرد انتقادی اجتماعی در قرن بیستم بنا شد. نظریۀ زیبایی‌شناختی انتقادی، مهم‌ترین و اصلی‌ترین جریان این چشمه به شمار می‌رود. طرفداران این نظریه- برخلاف شیوۀ تسلیمی و تمکینی دو مکتب جامعه‌شناختی: الف- سنتی قدیم (مادام دواستال و هیپولیت‌تن) که فقط به انعکاس مسائل اجتماعی در ادبیات بسنده داشتند. ب- سنتی جدید (جورج کوماج و لوسین گلدمن)- که از چارچوب منافع اجتماعی و ساختار واحد اجتماعی نتوانستند پا را فراتر بگذارند- اعتقاد به مبانی آگاهی‌بخشی، استقلال، انتقاد منطقی و انقلابی هنر دارند و اصالت یک اثر هنری را با این مبانی و بینش به وجود آمده از آن، ارزیابی می‌کنند.
به اعتقاد نویسنده، این انتظارات هنری در ساختار فکری و مشرب عرفانی جلال‌الدین مولوی نیز جریان دارد. برای اثبات آن؛ در این نوشته ابتدا چهار مفهوم اصلی نظریۀ یادشده؛ از قبیل: جنبۀ انتقادی هنر یا اثر ادبی، منش ایدئولوژیک هنر (قوۀ سیاسی)، رویکرد انقلابی و ساختار استقلالی اثر هنری به اجمال گزارش شد و با تحلیل و بررسی تطبیقی داستان «شیرو نخجیران» مولوی با مفاهیم اصلی مکتب فرانکفورت، دانسته شد که در لایه‌های نهفتۀ سروده- بر خلاف رمز ظاهری داستان که افکار اغلب مثنوی پژوهان را به خود معطوف ساخته است- سبک عرفانی- انتقادی و انقلابی خاصّی به کار رفته است.
تخصص ها : مولوی، عرفان انتقادی و زیبایی‌شناختی

6
گزارة «خواب»؛ سلطة تخیّل یا کارکرد عقل
( 183 بازدید ) ( 34 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله : خواب و رؤیا، ملازم همیشگی انسان، به عنوان ابزاری توانمند، برای کشف رمزهای هستی یا واکاوی دربارة امور جهان است. اتفاقاتی که در اعماق تاریخ افتاده و متن­هایی از آن به دست رسیده، نشان می­دهد که از دیرباز، همراه انسان در تمام جنبه­های مدنی و فردی بوده است. هریک از جوامع انسانی براساس قوانین جامعه­شناسی و قبلیه­ای، تعریف­های خاصی از آن دارند و در موقعیت­ها و مقاطع خاصی از آن بهره برده­اند. در دانش بشری تئولوژی و خداشناسی، هم تعریف­های مستقلی و هم کارکردهای خاصی دارد. رؤیا در زندگی انسان در تمام عصرها، ابزار شگرفی برای تصویرسازی­های تمایلات انسان و زبانی­کردن مفاهیم خاصی است که بنا به دلایلی قادر به گفتار واضح آن نیستند. جای شگفتی این است که با مفهومِ رؤیا که خود نیاز به زبانی­کردن دارد، به­مفهوم­سازی و ایماژپردازی دست زده­اند
تخصص ها :
رؤیا، خواب، ادیان، تفکر و تخیل.

7
نوع مواجهۀ عرفا با عشق و سیاست با تکیه بر اشعار سنایی، مولوی و حافظ
( 201 بازدید ) ( 234 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
سیاست به مفهوم روش حکومت‌داری از عوامل مهم تسلط بر جوامع است و بر اموری اطلاق می‌شود که بر رابطۀ حکّام با زیر دستانشان تاثیر می‌گذارد و مسئولیت ثبات سیاسی و امنیت جامعه بر عهدۀ سیاستمداران است.
عشق نیز از پدیده‌هایی است که هیچ کس نمی‌تواند تاثیر آن را در زندگی خود نادیده بگیرد. در واقع عشق و سیاست، شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با هم دارند و اثرگذار بر یکدیگرند، چنان که در برهه‌هایی از تاریخ، اعمال نادرست حکام، کژراهه‌هایی در عشق ایجاد کرده و همین کج‌روی‌ها موجب سرنگونی حکومت را فراهم کرده است. در این پژوهش ضمن بیان دیدگاه‌های مختلف دربارۀ عشق و سیاست، این دو مقوله در اشعار سه شاعر عارف: سنایی، مولوی و حافظ مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه این که شاعران عارف هر پدیده‌ای را (سیاست و عشق) به صورتی معنوی تاویل کرده، آن را راهی برای انعکاس جلوه الهی می‌دانند این ویژگی بیشتر در مولوی و حافظ دیده می‌شود و در اشعار سنایی (قبل از40 سالگی) انحراف در عشق، مورد نقد قرار گرفته است.
تخصص ها :
عشق، عرفان، سیاست، حکومت

8
سماع عارفانه و طواف عابدانه در ادب فارسی
( 12224 بازدید ) ( 42 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
دربارةسماع و مقبولیت و مردودیت آن در سیر و سلوک عرفانی سخنان بسیار گفته­اند. نگارنده بر آن است تا با بیان دلایل گوناگون و ذکر شواهد ادبی و عرفانی، اهمیت سماع حقیقی را بر همگان روشن نموده، آن را وسیله­ای آسان، پرشور وجاذب در جهت تحریک و تهییج روان آدمی برای رسیدن به حق و کسب معرفت معرفی کند؛ وسیله­ای که به دلایل مختلف از نظر برخی از بزرگان مردود شمرده شده است؛ در حالی که می‌توان بین سماع عارفانه و طواف عابدانه ارتباط منطقی ایجاد کرد؛ چرا که سماع همچو طواف به عنوان یک وسیله یا راه با انجام اعمالی خاص دارای شباهت‌هایی از حیث ظاهر بوده به گونه­ای قابل توجیه است؛ البته این توجیه باید به نحوی باشد که با دین اسلام تعارضی نداشته باشد و راهی پر جذبه­تر برای درک حقیقت و کامل شدن انسان در برابر آدمی بگشاید.
هدف از نگارش این مقاله آن است که ارتباط معنوی این دو چرخش را نشان داده؛ دلایل موافقت و مخالفت بعضی از بزرگان صاحب نظر ارائه شود. در نتیجه رهروان افزونتری را جذب مسیر حقیقت کرده آنان را از سیر در مسیر انحراف­آمیز بر کنار بدارد. با این دیدگاه، سماع عارفانه وسیله­ای در دست گروهی خاص محسوب نمی­شود و به فرقه­ای خاص تعلق نمی‌گیرد؛ بلکه عموم انسان­های حق­طلب می‌توانند از آن برخوردار گردند؛ اگر به اصل معنی آن بنگرند.
تخصص ها : سماع، طواف، عرفان، تصوف، وجد

9
مطالعه تطبیقی «وحدت وجود» در نگاه ابن­ عربی و ماسترِاِکهارت آلمانی
( 158 بازدید ) ( 52 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
اعتقاد به وحدت وجود مستلزم اعتقاد به اصالت وجود است. معتقدان به اصالت ماهیت می­گویند که آنچه متحقق و ثابت است ماهیات و ذوات اشیاء است، و ماهیت دو شیء با هم از لحاظ حقیقت و ذات مخالف است و هستی یا وجود امری ذهنی و اعتباری است که در ذهن از تحقق ماهیتی در عالم خارج یا در ذهن پیدا می­شود. و خود هستی بدون ماهیات متحقق حقیقتی ندارد. پس به عقیدۀ حکما، حقایق اشیاء و ماهیات از یکدیگر جداست و جهت جامع و وحدت میان آن‌ها امری ذهنی و اعتباری است و آنچه محقق است اشیاء متعدد و ماهیت متکثر است. مقالۀ حاضر به بررسی «وحدت وجود» در نگاه محیی­ الدّین ابن ­عربی و مایستِر اِکهارت آلمانی می ­پردازد. هر دو عارف و نظریه ­پرداز، یکی مسلمان و پیرو سنت نبوی و دیگری مسیحی­ای پیرو کلیسای رومی، هر دو به فرهنگ عرفانی ادیان ابراهیمی تعلق دارند.
تخصص ها :
مایستِر اِکهارت، ابن­ عربی، وحدت وجود، عرفان

10
رضا در اشعار ابن­ فارض و ابن­ عربی
( 291 بازدید ) ( 62 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 12 - شماره 48 - شماره پیاپی 48
خلاصه مقاله :
ابن ­فارض و ابن ­عربی در آثار خویش درباره ویژگیها و شایستگیهای انسانی که سبب عروج سالک از خاک به افلاک میشود و او را به صفت کمال آراسته میکند، سخنها راندهاند. یکی از برجستهترین ویژگیهایی که سالک کوی حق را به مراتب اعلای انسانی سوق می‌دهد، رضای الهی است که ثمره معرفت بنده است. بندة عارف دل به ­حق می­ سپارد و در برابر پیشگاه الهی و خواسته ­های خدا تسلیم محض می­ شود، و همواره خشنودی و رضای خدا را می ­طلبد و این رسیدن به رضا نتیجة خشیت بنده از خداست؛ آنگاه به جایی می­رسد که خدا از او راضی و او هم از خدا راضی است. نظر به اینکه هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی «رضا در اشعار ابن ­فارض و ابن ­عربی» می ­باشد نخست مفهوم رضا و سپس دیدگاه­ های هر یک از این دو عارف و اصل مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. بهرة نهایی مقاله مبیّن آن است که: ابن ­فارض و ابن ­عربی با استفاده از زبان نافذ شعر و تأکید بر عشق و محبت، عبادت، مبارزه ‌و مجاهده با هوای نفس، صبر، تحمل و پذیرش مصائب، راه رسیدن به مرحلة رضا را برای سالکان طریق یار روشن نمودند.
تخصص ها :
رضا، ابن ­فارض، ابن­ عربی، عرفان، محبوب.

12
شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .