English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره13،شماره49 ،پیاپی49
 
1
مقامات حضرت ابراهیم در متون عرفانی منثور فارسی (تا قرن ششم) با تکیه بر کشف الاسرار
( 137 بازدید ) ( 40 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
حضرت ابراهیم در قرآن مجید به عنوان مسلمانی موحد و یکتاپرست معرفی شده است. او پیامبری است که چندین بار مورد ابتلاء قرار گرفت و هربار سربلند از آزمایش الهی به خداوند تقرب جست تا جایی که به مقام خلیل اللهی نائل آمد. داستان زندگی او در چندین سوره قرآن، به طور پراکنده اما مفصل ذکر شده است. داستان پیامبران در قرآن، این امکان را برای عرفا فراهم می­کند تا به شرح احوال و مقامات طریق عرفان بپردازند. از این منظر، عرفا در تفاسیر و کتب عرفانی خود، حضرت ابراهیم را نه در مقام یک پیامبر بلکه به منزله‌ی الگویی کلی از سالکی روحانی مورد توجّه قرار می­دهند و با تأمل در حوادث زندگانی وی از قبیل «مناظره ابراهیم با بت پرستان و هذا ربی گفتن، درخواست دیدن زنده شدن مردگان، رد کردن مدد جبرئیل و سرد شدن آتش بر وی» مقاماتی چون طلب، جمع و تفرقه، انس، تفرید و تجرید، یقین، توکل، تسلیم و خلت را برای او در نظر می­گیرند. از آن جا که میبدی در تفسیر کشف­الاسرار بیشترین توجه را به مقامات انبیا داشته است در این مقاله ـ با تکیه بر این تفسیرـ با بررسی جایگاه حضرت ابراهیم(ع) در متون عرفانی منثور فارسی تا قرن ششم، به جمع بندی نظر عرفا درباره­ پنج مقام طلب، جمع و تفرقه، توکل، تسلیم و خلت می‌پردازیم.
تخصص ها :
حضرت ابراهیم(ع)، مقام، تسلیم، ابتلاء، خلت.

2
تحلیل شکر و ناسپاسی در متون عرفانی با تکیه بر مثنوی عمده الاشعار
( 124 بازدید ) ( 30 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
ناسپاسی و ناشکری به معنی نادیدن لطف منعم است و مراتبی دارد که به شکر زبانی اعتراف به نعمت، شکر قلبی دانستنِ نعمت از خدا، و شکر عملی اطاعت از منعم تقسیم می‌شود. شکر در حوزۀ اخلاقیات بررسی می‌گردد و یکی از مقامات عرفانی است.قاسمی گنابادی لطف حق را سرچشمۀ فیوضات الهی می‌داند که باعث می‌گردد نعمات بر عبد عطا شود. ازاین رو، اگر بنده به ولایت امیرالمؤمنین که مهم‌ترین و بزرگترین نعمت الهی است؛ معتقد و ملتزم باشد، و از تکبر و خودبینی، آزار و اذیت دیگران خودداری کند، بصیرت او گشوده گردیده و نعمت منعم را در می‌یابد. آن هنگام است که شکر ایزد گزارده شده است.از آن جا که ناظم، قاسمی گنابادی، در قرن ده هجری قمری می‌زیسته و گفتمان غالب جامعه ایدئولوژی شیعی است، رمزگان تشیع محبت امیرالمؤمنین و اوصیا ایشان در جای جای منظومه بیان شده و از مهم‌ترین و برجسته‌ترین و بنیادی‌ترین نعمات الهی معرفی می‌گردد.
تخصص ها :
قاسمی گنابادی، مثنوی عمده الاشعار، ناسپاسی و کفران نعمت، محبت امیرالمؤمنین

3
ديالکتيک غم و شادي در انديشه عطار و مولوي
( 267 بازدید ) ( 43 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
پژوهش حاضر به بررسی امکان خوانشِ ديالکتيکي غم و شادي در تجربه‌هاي عرفاني دو عارف بلندآوازه فريدالدين عطار و مولانا جلال‌الدين محمد بلخي پرداخته است. بدين منظور کوشيده‌ايم تا راهي را براي درک مفهوم ِ ديالکتيک و شهودِ ديالکتيکي در تجربه‌هاي رنگارنگ عطار و مولوي هموار کنيم، و مدعي شويم بيان ديالکتيکي ايشان ازعيان ديالکتيکي‌شان برآمده است. سپس غم و شادي را درزيست جهان ِ اين دو  عارف بررسی کرده‌ايم و نشان داده‌ايم که اندوه و يا خرسندي آن گاه که روي در دنيا داشته باشند، غم نُما و شادي نُما هستندوآن گاه که فرد از چنبر زمان و مکان اين عالم خود را رها کرد همه گريه و خنده‌اش، قبض و   بسطش، فرح وملالش و غم و شاديش از گونهء ديگري مي‌شود
اگر با اين رويکرد به اين تجربه‌ عطار و مولوي نظر افکنيم، در خواهيم يافت که چگونه غرق‌شدگي در عشق و زيست در بي‌کرانگي، انسان را درموقعيت‌هاي زيسته‌ متفاوتي قرار می‌دهد که رنگ و بوي تروتازه به آن خواهد بخشيد. به مدد همين نظرگاه است که در می‌يابيم چرا عطار سراسر دردمندي و اندوه است وهر که راغم‌دارتراست،مقرب‌تر می‌بيند وچرا اساسا مولوي در عشق يکسره سخن ازطرب و دست‌افشاني دارد.
تخصص ها :
ديالکتيک، غم، شادي، عطار، مولوي، عشق، زيست جهان

4
سیمای عرفان در شعر خواجوی کرمانی
( 132 بازدید ) ( 33 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
خواجوی کرمانی، در طریق معرفت گام نهاده، با اقتدا به پیر روشن‌ضمیر خود، شیخ کازرونی، طریقه‌ی «مرشدیه» را برگزید و به‌سانِ یک سالک، راهِ «عطار»، «مولوی» و «ابن عربی» در پی گرفته، عشق را از عقل برتر شمرد و شیوه‌ ذوقی و سکری را در پیش گرفت تا به شناخت حق، منجر گردد. هدف نگارنده از نگارش این مقاله به دست دادن مضامین عرفانی شعر خواجو می‌باشد که وی با پشتِ‌سر گذاشتن مقامات و حالات، به هفت وادی سیر و سلوک گام می‌نهد و طریق مجاهده‌ی درونی و برونی می‌سپارد تا حلاوت فناء فی‌اللّه و بقاء باللّه بچشد. آن گاه راضی به رضای دوست، تقدیر را بر تدبیرش مقّدم می‌دارد، زهد ریایی را سالوسی بیش نمی‌شمارد و طریقه‌ی ملامتی را در عرفان به استخدام می‌گیرد. وی هم‌چون دیگر عرفا، معتقد است که به‌واسطه‌ تجلی نور حق است که عالم هستی به وجود آمده و سرانجام باید به عالم بالا عروج کرده و به اصل خود بازگردیم؛ پس انسانی که پرتوی از نور حق است و در حکم عالم صغیر، شایسته است که وقت، غنیمت شمرده و به معرفت خود- که در مقام خلیفه‌ الهی است- مشغول گردد و مرگ اختیاری برگزیند و به حسن معاد امیدوار باشد و با دیدن هر نقش از نقاش هستی، زنجیره‌ کثرت را در امتداد وحدت شمارد تا به وحدت وجود رسد و در عین حال طریق میانه برگزیند تا مبادا گرفتار تشبیه ناشایست شده و وجود حق را از هر نوع صفتی منزه و مبرا بدارد.
تخصص ها :
خواجو، تجلی، وحدت وجود، حالات و مقامات، هفت وادی سیر و سلوک.

5
ریاضت؛ اقسام، درجات و مراتب آن
( 103 بازدید ) ( 55 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
هدف بیان و واکاوی معنی و مفهوم ریاضت، اقسام، مراتب و درجات آن است که مهم‌ترين مسئله براي رسيدن به سعادت در دین مقدس اسلام، تزکيه نفس و پرورش روح است. از منظر اسلام اين تزكيه به وسيله مجاهده با نفس كه همان مفهوم رياضت است، صورت مي‌پذيرد. با توجه به هجوم نحله‌هاي دروغين عرفاني شرقي و غربي در جامعه امروز، و انحراف از اسلام اصيل، اين پژوهش برآن است تا با ارائه نگاهي عميق از ديدگاه اسلام و تبيين جايگاه رياضت در آموزه‌هاي آن، روش صحيح براي هر گونه اقدامي ‌در اين راستا را تشریح کند که ریاضت تنها در محدوده شریعت و در بستر دستورات الهی تضمین شده است و چنين رياضتي است كه مي‌تواند سالك را به مراتب بلند عرفاني برساند.
در این مقاله سعی شده با رویکرد تحلیلی، نظری و با استفاده از نظرات مفسران و متون دینی، به بررسی مفهوم ریاضت و موانع و آفات آن و پرداخته شود.
یافته‌ها نشان داد که برای رسیدن به قرب الهی باید با ریاضت مشروع، جلوی هواهای نفسانی و شیطان را گرفت و مهار و کنترل نفس را با تدبیر و تعقل پیش گرفت تا انسان به فلاح و رستگاری برسد.
تخصص ها :
رياضت، مشروع، نامشروع، رهبانیّت.

6
کتابشناسی فرقه اهل حق «یارسان»
( 126 بازدید ) ( 29 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
فرقه‌ «اهل حق» یا «یارسان» که در قرن هفتم هجری به وسیله‌ سلطان اسحاق (صحاک) بنیان نهاده شد، از کهن‌ترین فرقه‌های تصوف است که از لحاظ تخلیط مذاهب اساطیری و گنوسی کهن نظیر بودایی، برهمایی، مانوی، یزیدی، زروانی، مزدکی، زردشتی، خرمدینی و...با آیین ترسایی و داستان‌های اسراییلی و صوفیگری و درویشی و عرفان و فتوت و تعالیم باطنی فاطمی و صباحی و فرهنگ دروزی و حروفیگری و نقطویان و بکتاشی و نصیری و غالیگری شیعی، آیینی التقاطی به شمار می‌رود. تفکر غالب و مشترک آن ها با مذاهب اساطیری و باطنی آن است که در مورد خداوند، قایل به حلول و تجسد هستند و سیر تکامل صعودی و نزولی روح بشر را بعد از مرگ به صورت گردش‌های متوالی (تناسخی) و هزار و یک گانه در اجساد مختلف انسان و حیوان می‌دانند که اصطلاحاً به آن دونادون می‌گویند. این فرقه به «علی اللهی» نیز مشهورند چون به الوهیت امام علی(ع) معتقدند و در مراکزی به اسم «جم خانه» طی آداب و رسوم خاصی تشکیل جم می‌دهند و وجه مشخصه ظاهری آن ها داشتن «شارب» (سبیل)‌های پرپشت و آویخته روی لب است. مقاله حاضر تلاش دارد فهرستی از کلام‌ها و کتاب‌های چاپ و منشر شده اهل حق را به پژوهشگران معرفی نماید.
تخصص ها :
اهل حق، یارسان، سروده، کتاب، کلام، دفتر، سرانجام، نسخه خطی، متون.

7
پژوهشی در ویژگی­های زبانی و ادبی موشّحات عرفانی ابن عربی
( 170 بازدید ) ( 40 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
یکی از ارزشمندترین سرمایههای ادبی، میراث مکتوب عرفا است. اغلب عرفا علاوه بر غور در معانی صوفیانه و اشتغال به سیر و سلوک عملی، در علوم دینی و همچنین در عرصه‌ی ادبیات و شعر نیز دستی داشته­اند. آثار عرفانی گاه زبانی پالوده و گاه زبانی پیچیده و دشوار دارند؛ از این رو علاوه بر تحلیل مضامین و شرح نکات عرفانی و لطایف معنوی مندرج در آن ها، بررسی این آثار از لحاظ سبک­شناسی و زیبایی­شناسی بسیار مهم و حائز اهمیت است. ابن عربی عارف و شاعر بزرگ سده‌ ششم هجری آثار بسیاری از خود بر جای گذاشته است. یکی از آثار برجسته‌ این عارف بزرگ، موشّحاتی است که شاعر اندیشه­های صوفیانه‌ خود را در آن گنجانده است. موشّحات از لحاظ زبان و ساختار پدیده­ای نو ظهور بود که در پی عواملی همچون رواج محافل موسیقی وآشنایی ادبای عرب با قالب­های شعری نو در پی آمیزش آن ها با بومیان اندلس، پدیدار گشت. از آن جا که موشّحات ابن عربی دارای ویژگی­های سبکی و ادبی متمایز از قصاید کلاسیک عربی است پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی به بررسی سبک­شناختی یکی از موشّحات او در دو لایه‌ زبانی و ادبی پرداخته است
تخصص ها :
ابن عربی، سبک ­شناسی،‌ ادبیات عرفانی، موشّحات

8
تحلیلی از تأثیر آیات و روایات در آثار عطار نیشابوری
( 109 بازدید ) ( 17 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
شیخ فريدالدين عطار نيشابوري، يكي از شعرا و عارفان نام‌آور ايران در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم هجري قمري است. عطار از عارف شاعرانی است که شیفته قرآن و عرفان بود و به علوم دینی از قبیل تفسیر، حدیث و روایات احاطه كامل داشت. سراسر آثارش مملو از مضامینی مأخوذ از آیات و روایات است و ازین روی در سروده‌های او که یکسره عرفانی و ایمانی است، بازتاب و تجلی کلام خدا و روایات به فراوانی قابل مشاهده است. وی در خلق آثار خود به شیوه‌ای بر خلاف گذشتگان خود دست یازیده است. انتخاب زبان ساده و مردمی، بکارگیری داستان و تمثیل، بیان از زبان مردم عادی، بیان از زبان حیوانات و تحریک عواطف و احساسات مردم از روش‌های وی بوده است. وی در اشعار خود گاه مستقیما آیات را به کار برده، گاهی قسمتی از آن، گاه با تغییرات جزیی و بالاخره از معانی و مفاهیم آن بهره‌گیری کرده است. در این مقاله با تأمل در آثار منظوم وی شامل اسرارنامه، منطق الطیر، مصیبت‌نامه، الهی‌نامه، مختارنامه و دیوان قصاید و غزلیات، سعی شده است تاثیرپذیری مستقیم یا غیرمستقیم این آثار عنوان گردد.
تخصص ها :
قرآن، روایات، عطار، تصوف، عرفان.

9
تأثیر قلب بر معرفت از منظر صدرا
( 103 بازدید ) ( 10 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
معرفت از نگاه ملاصدرا امری وجودی و در راستای کمال نفس است. از نگاه وی غایت معرفت خداگونه شدن و فهم اسماء و صفات الهی به واسطه علم حضوری است. با چنین تبیینی از معرفت، جایگاه وحی و شهود در کنار عقل و استدلال مشخص می‌شود و مثلث سه ضلعی عقل، وحی و قلب- که معرفت از نگاه ملاصدرا مبتنی بر آن است- ترسیم می‌شود. قلب مرتبه‌ای از نفس است که به دلیل ساختار تکوینی خود حالت عرشی و برزخ گونه داشته و از این رو متناسب با عالم مثال است و می‌تواند مدرَکات مثالی از جمله وحی و الهام را دریافت نماید. صدرا طهارت قلبی برای دریافت وحی را تنها منحصر به حضرت رسول(ص)نمی‌داند، بلکه معتقد است فهم آیات الهی نیز نیازمند طهارت قلبی است. اگر قلب دور از پلیدی‌های معاصی و ظنون و اوهام فاسده باشد می‌تواند به دلیل سنخیتی که با عالم مثال دارد، از آن عالم کسب فیض نموده و الهامات رحمانی بر قلب صورت گیرد. از همین روی همواره ملاصدرا پیش از ورود به مباحث نظری و فهم بسیاری از امور علوی، خواننده را به کسب طهارت قلبی دعوت می‌کند. طهارت قلبی‌ای که از نگاه وی تنها از مجرای عمل به شریعت مقدس اسلام حاصل می‌شود.
تخصص ها :
قلب، معرفت، کشف، نفس، ملاصدرا، طهارت قلبی

10
مبانی حکمی شفاعت در عرفان اسلامی
( 95 بازدید ) ( 33 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 13 - شماره 49 - شماره پیاپی 49
خلاصه مقاله :
شفاعت واعتقاد به آن از جمله ضروریات آموزه‌های دین اسلام محسوب می‌شود. حصول شناخت کافی از این ضروری دین ومبانی حکمی و عقلی آن امکان برخورداری از این جریان رحمت الهی را فراهم می‌آورد. از دیدگاه حکمای اسلامی، شفاعت طبق قاعده امکان اشرف تبیین و در جهت تتمیم قابلیت قابل، مطرح شده است و از دیدگاه عرفای مسلمان از طریق انسان کامل در قوس نزول و صعود و همچنین اسماء حسنای الهی و ارتباط این اسماء با رحمت و غفران الهی و واسطه‌گری انسان کامل به عنوان مظهریت اسماء الهی در عالم ناسوت به وقوع می‌پیوندد. اعتقاد به خلیفة اللهی انسان کامل و اشرفیت و ولایت او بر سایر موجودات راه دستیابی به شفاعت را سهل و آسان می‌نماید. زیرا قلب انسان کامل آینه تجلیات ذاتی و اسمائی حق تعالی است که پس از تجلی بر آن وساطت او بر عالم، تجلی می‌نماید.
تخصص ها :
شفاعت، امکان اشرف، اسمای الهی، انسان کامل

12
شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .