English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره10،شماره39 ،پیاپی39
 
1
بررسی اسرائیلیات آثار عطَار با تأکید بر منطق‌الطَیرودر داستان آدم و سلیمان
( 233 بازدید ) ( 46 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 0 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله : در پژوهش حاضرتلاش شده از منظری دیگر برآفرینش‌های ادبی وفکری درنظم عرفانی پرتو افکنده شود و جلوه‌های اسرائیلیات در اشعار عطار باز نموده شود. در این مقال کوتاه به آن بخش از اسرائيليات مطرح و اثبات شده از طرف محققان و محدثان بزرگ پیرامون روايات مجعول و اسرائیلیات داستان آدم و سلیمان و نكات مهم تفسيري آن اشاره کرده و بازتاب آن در منطق الطَیرعطَار به عنوان مهم‌ترین اثرمنظوم عرفانی قرن ششم، نشان داده مي‌شود. این مکتوب با روش پژوهشی توصیفی– تحلیلی بوده و هدف آن بررسي روايات مجعول و اسرائيليات به عنوان انديشه‌‌هاي غيراسلامي به طور عام و ميزان اثرپذيري آثار عطّار به طور خاص مي‌باشد. يافته‌‌هاي پژوهش نشان مي‌‌دهد که ورود روايات مجعول به شعر شاعراني چون عطّار دلايلي داشته است؛ مهم‌ترین علل آن برداشت‌‌هاي شاعرانه آن‌ها ازتفاسيروروایات نادرست بوده وگاه ناآگاهانه از منابع ضعيف استفاده کرده و صرف نظر از نوع منبع و بدون توجّه به اصالت حکايت و داستان، جهت تعليم، تأویل و تفسير آموزه‌‌هاي عرفاني از هر موضوعي سود جسته‌‌اند
تخصص ها : عطار، اسرائیلیات، منطق‌الطیر، آدم، سلیمان

2
جایگاه معرفت و طرق وصول به آن در اندیشه ملا صدرا بر اساس کتاب کسرُ الاصنامِ جاهلّیه
( 157 بازدید ) ( 21 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 0 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله :
گروهی از اندیشمندان حوزه خداشناسی و دین‌پژوهی عقل را ابزار قابل اعتمادی برای رسیدن به کمال مطلوب و کشف زوایای هستی نمي‌دانند. آن گروه از متألهین که عشق را به جای عقل بر گزیده‌اند، عارف نامیده مي‌شوند. عارفان با نردبان دل و بال عشق و معرفت، پله پله خود را به قرب الهی نزدیک مي‌سازند تا به سعادت حقیقی و کمال مطلوب نایل شوند.
عرفان نیز همانند هر روش دیگری مورد سوء استفاده قرار گرفته است. مدافعان عرفان با نوشتن کتب و مقالاتی سعی کرده‌اند چهره راستین این تفکر متعالی را از زیر نقاب شبهات و کج روی‌ها آشکار ساخته و روش معتدل و به دور از افراط و تفریط را معرفی کنند. ملا صدرا یکی از حامیان و سالکان سلوک عرفانی است که با نوشتن کتاب «کسر الاصنام جاهلیه» در راه آشکار ساختن مبانی عرفان راستین و فاش ساختن روش کج اندیشان کوشیده است. این مقاله سعی دارد اندیشه‌های این عارف را در همین راستا بررسی کند.
تخصص ها : عرفان، نقد مبانی، ملا صدرا، کسر الاصنام جاهلیه

3
رویکرد قرآن و عرفان به معنا و مفهوم تزکیه
( 235 بازدید ) ( 63 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 0 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله :
اين مقاله در رابطه با رویکرد قرآن و عرفان به معنا و مفهوم تزکیه بحث مي‌کند. واژه تزکیه در اصل حاوی دو معنای رشد و نمو دادن و تطهیر وپاکیزه‌سازی است. البته باید توجه داشت که این دو معنا با یکدیگر، پیوند دارند و به نوعی لازم و ملزوم یکدیگرند. معمولا در کتاب‌های تعلیم و تربیت و متون اخلاقی و عرفانی دو واژه تربیت و تهذیب را به جای تزکیه به کار مي‌برند.
 تزکیه در عرفان عبارت است از زدودنِ نفس و تخلیة آن از عقاید باطل و اوصاف مذموم، میراندنِ هوای نفس، تربیت کردن و به صلاح آوردن نفس و از صفت امّاره به مطمئنه رسانیدن آن. برخی تزکیه را به معنای ترک دنیا دانسته‌اند. در منابع عرفانی به تزکیه به طور مستقل کمتر پرداخته شده و بیشتر آن را ذیل، سیروسلوک و ریاضت نفس مطرح کرده‌اند. در آثار اخلاقی نیز، ذیل بحث تهذیب نفس، به تزکیه پرداخته شده است.
تخصص ها : قرآن، تزکیه، عرفان، تهذیب.

4
تحليل فلسفی- عرفانی وجوب و امكان در غزليات برگزيده بیدل دهلوی
( 156 بازدید ) ( 31 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 0 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله :
یکی از ویژگی‌های ادبیات، اشتمال آن بر مبانی و اصول کلی علوم مختلف و به‌طوركلی مسائل میان‌رشته‌ای است. در این میان، مباحث فلسفی، پیدایش و تکوین مخلوقات و موجودات و غيره، در کلام گویندگان و سرایندگان گذشته و معاصر، از اهمیت بسزایی برخوردار است. خاصه که این مسائل از جنبه عرفانی و ماورایی نیز بررسی شوند و به نحوي ارتباط آن‌ها با جهان‌بيني خاص عرفا و صوفيان مورد تحليل قرار گيرد. بیدل دهلوی یکی از معدود شاعرانی است که در اشعار خود با تلفیق شالوده‌های فلسفی و نیز اصول و آموزه‌های عرفانی، به‌نوعی سبک شخصی دست یافته‌است و بیان وی از این نظر شایسته تأمّل و تدقیق است. وی شعر را آیینه حکمت و تأملات فلسفی خود قرار داده‌،و علیرغم عقیده عارفان مبنی بر ناتوانی لفظ در ادای معنی، به‌‌خوبی توانسته است این حقایق را در قالب الفاظ و استعارات دشوار و دیریاب سبک هندی به‌ تصویر بکشد. دراین پژوهش برآنیم تا جهان‌بینی خاص و منحصربه‌فرد وی را در آمیختن این دو مبحث (فلسفه و عرفان)، خصوصاً در مسأله وجوب و امكان، تحليل نماييم.
تخصص ها : بیدل، نقد، فلسفه، عرفان، وجوب و امکان

5
سیر و سلوک اشراقی بر اساس قصه­ غربت غربی
( 175 بازدید ) ( 40 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله :
انسان معاصر خود حقیقی خویش را گم کرده و در این عالم احساس بیگانه بودن دارد. نفس انسان همواره در تلاش است تا از غربت عالم طبیعت و خراب آباد غربی خود بگریزد و روح خود را به­گونه­ای پرورش دهد تا به عالم علوی بپیوندد. تحقق مرگ یا فنای کامل از تعلقات همان گشوده شدن بندهای دام است که در نتیجه­ آن پیوستن دایم به حضرت حق حاصل می­آید. سهروردی در این حکایت، گرفتار شدن در دامگه ناسوتی و روش­های رهایی جستن و مراحل آن را در قالب سفری تمثیلی به تصویر می­کشد. اینپژوهش این حقیقت را آشکار کرده است که اگرچه مشکلات سفر و طولانی بودن آن و گذر از موانع، کوه­ها، سرزمین­ها و اقلیم­ها و... طبیعتاً وجود دارد، اما انسان می­تواند پس از معرفت و شناخت نسبت به خویشتن، به مدد و دستگیری پیر طریق با طیّ مراحلی از حصار قوای مادی و خیالی اندک اندک آزاد شده و از دریای خلق فاصله گرفته و در نتیجه­ این مجاهده به استکمال نفس و معرفت عوالم هستی و اطراف و اکنای آن دست یابد.
تخصص ها :  هبوط، غربت غربیسیر و سلوک، پیر، چشمه­زندگانی، طور سینا، سهروردی

6
«وحدت وجود» از دیدگاه اسیری لاهیجی
( 166 بازدید ) ( 21 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله : شمس‌الدین محمد اسیری لاهیجی (ح840- 912 ق) یکی از عرفای شیعی در عصر تیموری است که در آثار منظوم و منثور خود به بیان اندیشه‌های عرفانی در حوزة نظری و عملی پرداخته است. محوری‌ترین بحث در عقاید او طرح نظریة «وحدت وجود»است که تحت تأثیر ابن عربی و شیخ محمود شبستری آن را با بیانی زیبا ترسیم می‌کند. وحدت وجود که تفسیری عرفانی از توحید به شمار می‌آید، از قرن دوم هجری در عرفان اسلامی سابقه داشته و توسط ابن عربی به زبانی فلسفی روش‌مند گردیده است و اسیری لاهیجی یکی از شارحان نظریة وحدت وجود به شمار می‌آید که ضمن بهره‌گیری از مضامین مولوی و حافظ به عارفان اولیه نیز اشاره دارد و از «وحدت وجود» به «انسان کامل» می‌رسد و خداوند را وجود حقیقی و اصیل به شمار می‌آورد که دیگر موجودات جلوه‌های آن نور سرمدی هستند
تخصص ها :
توحید، عرفان شیعی، ابن عربی، وحدت شهود، فنا، احدیت.

7
جنید بغدادی به گزارش تذکرةالاولیا
( 167 بازدید ) ( 19 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله :
مقاله حاضر بر آن است که دانش بینش و احوال جنید بغدادی، یکی از نام‌آورترین چهره‌های عرفان اسلامی را با تکیه بر گزارش عطار در تذکرةالاولیا معرفی نماید.
جنید اگرچه اهل صحو است، با سکرهم بی ارتباط نیست. امّا عمده‌ترین مسأله در پیوند با او تأکید بسیارش بر شریعت است.همین گرایش او را از عارفان پرشوری چون حلاج جدا و به وابستگی به حکومت عباسیان متّهم مي‌کند.
برای ارائه تصویری روشن از چهره جنید، ابتدا به اختصار طرز تلقی محققان مختلف را درباره او بررسی کرده و سپس برای نشان دادن ویژگی‌های او به سراغ تذکرةالاولیا رفته ایم.عطار،همچنان که در معرفی شخصیّت‌های دیگر، ابتدا اقوال دیگران را درباره جنید مي‌آورد و سپس سخنان گزیده او را در باب مسایل مختلف بیان مي‌کند. ما با تحلیل هر دو بخش، کوشیده‌ايم در حد امکان، ساختار دانش، بینش و جهان بینی او را ترسیم نماییم.
در این ساختار، جنید را عارفی متشرّع مي‌یابیم که از سویی به مبانی آیین خویش سخت پایبند است و از سوی دیگر، مي‌کوشد با تکیه بر دستاوردهای شهودی، باورهای دینی خود را تلطیف نماید.
تخصص ها :
جنید، مکتب بغداد، شریعت، صحو، عرفان.

8
بررسي تطبيقي مضامين دو اثر عرفاني «عينيه» ابن سينا و«مصباح الارواح» شمس‌الدين محمد بردسيري کرماني
( 152 بازدید ) ( 15 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله :
آنچه از پي مي‌آيد کوشش و پژوهشي است درباره اعتقاد به اصل و منشاء ملکوتي روح که يکي از موتيف‌هاي شاخص و بن مايه‌هاي اصلي انديشه‌هاي عرفاني است. در اين مختصر گفتار سعي شده است به تبيين سير روح و نزول آن از عالم اعلي به مرتبه ادني در دو اثر عرفاني قصيده «عينيه» ابن سينا و مصباح الارواح بردسيري کرماني پرداخته شود. ابن سينا با دفاع از نظريه دوگانگي روح و تن مانند بسياري از عرفاي اسلامي از پيشگامان، تلاش کرده به صورت تمثيلي و با زباني نمادين کيفيت هبوط روح را در جسم و عالم ماده به تصوير بکشد. اما بردسيري در مصباح الارواح نه تنها به صعود روح و بازگشتش به عالم بالا معتقد است بلکه در مسير اين بازگشت مراحل تکامل روح را نيز بيان مي‌کند. اين مقاله بر آن است تا ضمن بررسي تطبيقي اين دو اثر و ذکر وجوه تشابه آنها به نکات جديدي در مورد سير مراحل روح بپردازد.
تخصص ها : عرفان اسلامي، عينيه، ابن سينا، مصباح الارواح، بردسيري.

9
رویکردِ تأویل­ گرایانة عرفا به قرآن و احادیث
( 173 بازدید ) ( 38 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 39 - شماره پیاپی 39
خلاصه مقاله :
عرفان اسلامى با قرآن و حدیث، پیوندی تنگاتنگ و ناگسستنى دارد. قرآن، نسخة گوهرین و روشمند رستگاری انسان­هاست که افزون بر سویه­های آیینی و دينى، از متنى پرمایة ادبى و هنرى برخوردار است، و همة ویژگی­های يك اثر هنرى را به لحاظ ساختار و درون­مایه، دارد. صوفیه در قرآن و حدیث دستاویزهایی یافته­اند، تا از آن رشته­یی که انسانِ فناپذیر را با خداوند پیوند می­دهد؛ نشان دهند. لذا از آن­سوی که موضوع سخنانانشان، در نگرشِ همگانی، ناشناخته و مفاهيم رازآلودِ بی­مرز و به رمز است، بر این باورند که قرآن، فراتر از روساختِ جمله و روخوانی، باید فهمیده شود. پس معانى نهفته در آن، فرامادّى و ژرف‏اند، و هنگامی به نیکی دریافت­ مى‏شوند كه با شهود و يا از راه تجلّى، درك شوند. اين نگرش زمينه‏ساز گرايش به تفسیر و تأويل براى دست­يابى به­گونه­ای از نهان­شناسی دربارة حقايقِ هستى شده، که آنان را به برداشت‏هاى تازه و دریافت­های نوینی از آيات و روايات، رهنمون ساخته و شيوه­ای خاص و متفاوتی از تفسير و تأویل قرآن، پدید آورده است. با توجّه به گستردگی مفاهیم قرآنی و احادیث، و پیوند و درآمیختگی آن با اندیشه­های عرفانی این مقاله با بررسی اجمالی این پیوند، رویکرد تأویل­گرایانة عرفا را از آیات و روایات بازنموده است.
تخصص ها :
قرآن، حدیث، عرفان، تصوّف، تأویل، تفسیر.

شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .