English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره10،شماره37 ،پیاپی37
 
1
بررسی تطبیقی نظرگاه­های هجویری و غزالی در باب «رؤیت»(بر اساس دو متنِ کشف­ المحجوب و سوانح­ العشاق)
( 313 بازدید ) ( 35 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله : ابوالحسن علی بن عثمان هجویری (درگذشته­ حدود 470 ق) و احمد غزالی (درگذشته 520 ق) هر دو از یک دستگاه فکری برآمده و هر دو جزو خانواده­­ اشاعره­اند. اما خاستگاه معرفتی آن دو از یکدیگر متمایز شده است. از این­رو، قلمرو دلالتِ معنا و کارکرد زبان در آثار ایشان- کشف­المحجوب و سوانح­العشاق- متفاوت است. «رؤیت» واژه­ای کلامی و کلیدی در کشف­المحجوب است که با ورود به گفتمان عرفانیِ غزالی در پوشش استعاری «جمال» در می­آید و انتقال از واقعیت به استعاره و از تک­معنایی به چند معنایی صورت می­گیرد. هجویری آشکارا و عریان به بحث رؤیت می­پردازد اما غزالی از کارکردهای استعاری رؤیت بهره می‌گیرد: جمال و خوشه­های تصویری مرتبط با آن یعنی انسان، دل، آفتاب، آینه و جز آن. در این مقاله، به دیدگاه­های این دو عارف در بابِ «رؤیت» و سبکِ بازتاب آن در دو متنِ کشف‌المحجوب و سوانح­العشاق پرداخته می­شود
تخصص ها :
 هجویری، احمد غزالی، کشف­ المحجوب، سوانح­ العشاق رؤیت، جمال، دلالت معنایی.

2
انطباق انسان کامل و صراط مستقیم
( 297 بازدید ) ( 26 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله : صراط مستقیم هدف و مقصدی است که انسان به تعلیم الهی، هدایت به آن را حداقل ده بار در شبانه روز از خداوند طلب مي‌کند. صراط مستقیم راهی است که خود مقصد است و کمال و حقیقت انسان، در آن راه بودن است. مقاله حاضر نتیجه پژوهشی در متن آیات قرآنی است که اثبات انطباق حقیقت عرفانی انسان کامل (همان امام معصوم در تفکر شیعی) با صراط مستقیم را بدون ارجاع مستقیم به آراء عرفا مي‌نماید. دراین راستا از روش تفسیری قرآن به قرآن وتدبر در آیات با استناد به منابع کتابخانه‌اي استفاده می‌شود. در نهایت با 9 دلیل به این نتیجه مي‌رسد که لطف و رحمت خاص خداوند تعلق گرفته تا از میان بشر بندگان حقیقی خویش را که در ذات خدا فانی و در بقاء او باقی شده‌اند، برگزیده و با علمی از جنس علم خود، آنان را مخصوص و به زیور عصمت مُتصف ساخته تا عموم بندگان را برای وصول به ولایت خویش؛ به تبعیت و اطاعت و ولایت آنان امر فرماید. این واصلان حقیقی كه دارای جاذبه ولایی شده و قدرت تصرف یافته و شاهدان بر اعمال و قلوب ‌اند، دارندگان مقام امامت و هادیان به امر الهی هستند. فقط اینان‌اند كه هادی بشر به سوی ولایت الهی مي‌باشند.
تخصص ها : صراط مستقیم، هدایت، امام، انسان کامل، ولایت

3
سبع هشتم، حقيقتي اسرارآميز تا تعبيري طنزآميز (بررسي معناي اصطلاحي «سبع هشتم» در ادبيات عرفاني)
( 329 بازدید ) ( 20 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله : حقيقت انسان به لحاظ ادراک و آگاهي دريايي عميق و ژرف است که انسان بالقوه توانايي دست­يابي به ديگر سطوح آگاهي و ادراک را دارد و چگونگي بازتاب و بحث در آن از جايگاه گسترده و وسيعي در ميان تعابير و مفاهيم گوناگون قرآني، و به ويژه در زمينه­­ ادبيات عرفان اسلامي برخوردار­ است. در برخي از شواهدي از آثار اديبان و­ سالکان، واژگاني چون: «سبع هشتم» ديده مي­شود که تاکنون چگونگي معناي اصطلاحي و مفهومي آن محل بحث و اختلاف بوده است. از­طرف ديگر، بررسي اين مدخل، به­عنوان يک اصطلاح عرفاني و ادبي مورد توجّه و تحقيق فرهنگ نامه­هاي اصطلاحي و عرفاني نبوده­است. هدف از اين تحقيق، آن است که با مطالعه نمونه موردي در معناي لغوي، و به­ويژه اصطلاحي و مفهومي مدخل «سبع هشتم» و نيز اثبات و تحليل چگونگي جايگاه آن در زمينه­ ادبيات عرفاني، بتواند به­نوعي اهمّيت توجّه و ذکر اين مدخل را در فرهنگ نامه­ها و لغت نامه­ها، به­ويژه در زمينه اصطلاحات عرفاني معاصر متذکّر شود.
تخصص ها : سبع هشتم، تفسير أنفسي، تأويل خود، ادراک و آگاهي، تعقّل قلبي

4
مفهوم درد از دیدگاه عطّار
( 397 بازدید ) ( 39 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله : یکی از مبانی دستگاه فکری عطار در عرفان، موضوع درد مي‌باشد. عطّار درد را رهبر آدمی، بیدار کنندۀ روح و زایش گر معرّفی مي‌کند. در نقطۀ مقابل آن، بي‌دردی را باعث خود بینی، غفلت و بي‌خبری مي‌داند. این مقاله نگاهی است به طرح موضوع درد در آثار عطّار، و سیری است در اشارات ﺗﺄمّل برانگیز این عارف بزرگ در خصوص درد و اهمیّت آن، انواع درد، عوامل درمان کنندۀ درد، فواید و اثرات درد، عوارض بي‌دردی، و این که انسان‌ها باید درد و سوزی در درون داشته باشند تا به سر منزل مقصود رهنمون گردند. امید است که پیروی از اندیشه‌های بلند معنوی عطّار، درد مردم عصر حاضر را که بي‌دردی است درمان کند و روزنه‌اي از نجات و رستگاری را به روی بشر بگشاید
تخصص ها :
عطّار، شعر، نثر، درد.

5
تأویل عصیان و توبه آدم (ع) در اندیشه عرفای اسلامی
( 301 بازدید ) ( 22 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله :
از دیدگاه عرفای اسلامی، پاک بودن از «گناه» و «عصیان» از آغاز آفرینش تا پایان آن، کار فرشتگان است و آلوده به معصیت بودن در همه عمر مختص شیطان و توبه و بازگشت از عصیان وگناه پیشه آدم (ع) و انسان‌هاست. گفتمان عصیان و توبه حضرت آدم نیز یکی از موضوعات خواندنی و پر رمز و راز عرفان اسلامی است وعرفا و شعرای بزرگ عارف مسلک با استناد به آیات و روایات و احادیث منقول از پیامبر و اقوال جانشینان و تابعین آن حضرت به تأویل عرفانی آن پرداخته‌اند. این موضوع در مکتب عرفان ذوقی جلوه‌های گوناگونی به خود گرفته است. عرفا حماسه عصیان و توبه آدم (ع) را از زمینه‌های نیل به کمال‌جویی انسان دانسته و با تعابیر شاعرانه و عارفانه در پی تأویل آن برآمده‌اند. از جمله مولانا عصیان و توبه آدم (ع) را در مسیرتکامل وی به طور خاص و عامل ترقی بشر به طور عام تعبیر کرده است. این مقاله در پی آن است که تعابیر این بزرگان را به پیشگاه قرآن ببرد و با سنجه این دفتر الهی و وحی نامه­ مصون و محفوظ آسمانی بسنجد.
تخصص ها :
آدم (ع)، عصیان، توبه، قرآن مجید، عرفان، تأویل ذوقی.

6
انسان از دیدگاه سیّد عمادالدّین نسیمی
( 349 بازدید ) ( 16 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله :
اساس جهان‎بینی و محوری‎ترین مفهوم در نزد فرقۀ حروفیّه این است که انسان می‌تواند مظهر و صورت مجسّم خداوند باشد. تلاش حروفیّه و کلّ عرفان سیّدعمادالدّین نسیمی به عنوان مبارزترین، داناترین و موفّق‎ترین متفکّر و شاعر این فرقه مبتنی بر یک رکن اساسی است آن انسان و شناخت نیروهای خلّاق اوست. جایگاه انسان در نزد نسیمی بسیار رفیع است؛ خدا یا هيچچيز ديگر را نمي‌توان شناخت مگر از طريق انسان.در این نوشتار با آوردن نمونه‌هایی در قالب عناوین: اسم اعظم، عالم صغیر، قرآن مجسّم و سبع‌المثانی، لوح محفوظ، کتاب‌الله ناطق، گنج مخفی، کن فکان، ذات اشیا، اسم و مسمّا، نفس رحمانی، شاهد زیبا، اناالحق نسیمی و...به تبین اندیشه‌های انسان‌شناسی سیّدعمادالدّین نسیمی یکی از شگفت‌انگیزترین چهره‌های ادبی سرزمین‌مان پرداخته شده است.
تخصص ها :
حروفیّه، نسیمی، انسان، چهره انسان، تجلّی خدا.

7
سیری در تصوف از آغاز تا قرن پنجم
( 510 بازدید ) ( 110 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله :
تصوّف مأخوذ از تازی به نام مذهب طایفه‌ای است از اهل حقیقت که از خواهش نفسانی پاک شده و اشیای عالم را مظهر حق مي‌دانند. تصوّف از نخستين روزهاي پيدايش خود تا قرن پنجم دستخوش تغيير و تحولات بسياري قرار گرفت. گاهي دچار پيشرفت و گاهي دچار ركود مي‌شد. تصوّف در روزگار خود فراز و نشيب‌هاي بسياري ديد و صوفيان بسياري عمر خود را وقف آن نمودند.این پژوهش با روشی تحلیلی تصوف و تحولات آن را از قرن اول تا قرن پنجم مورد مطالعه قرار مي‌دهد تا بر این مطلب تأکید کند که واژه تصوّف‌ و صوفي‌ از قرن‌ دوم‌ هجري‌ قمري‌ وارد فرهنگ‌ اسلامي‌ شد و قرن سوم دوران طلایی تصوف به شمار مي‌رود. در این قرن تأسیس خانقاه، پشمینه پوشی و فرقه‌ای شدن رایج شد. در قرن چهارم نظامی کلی برای تصوف به وجود آمد. شعر در کنار نثر در قرن پنجم برای بیان عقاید صوفیان به کار گرفته شد و صوفیان از آزادی بیان برخوردارشدند
تخصص ها :
تصوّف، صوفی، خانقاه، پشمینه پوشی.

8
بررسی تأثیر آموزش در پویايی و تداوم عرفان اسلامی در ایران
( 295 بازدید ) ( 11 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله : عرفان چه در مفهوم عام و چه در معنای خاص از ابتدای ظهور در ایران ابتدا به شیوه آموزش ضمنی از پیر به جوان و شیخ و مراد به شاب و مرید در مجامع عمومی و در گفتگوهای روزمره انتقال یافته و در ذهن و قلب مردم نفوذ نموده با پیدایش دین اسلام و تربیت عارفان بزرگی چون- خواجه نصیرالدین طوسی، سعدی، حکیم ابوعلی سینا، شیخ اشراق و صدرا در طول ادوار مختلف آموزش‌های رسمی به صورت مستقیم از لحاظ علمی و عملی را ترویج نموده، شاگردانی را با استفاده از مجموعه رویکردهای تربیتی رفتارگرایی، شناخت گرایی، انسان‌گرايی و اجتماعی به محیط آموزشی آورده به سلاح علم و عمل تجهیز نموده و تحویل جامعه ایرانی داده‌اند. پژوهشگران در این مقاله ضمن بررسی نظریه‌های تربیتی و کاربرد آن‌ها در عرفان در جهت آموزش و پرورش جوانان، انسان‌ها را به کسب دانش و سیر و سلوک با ابنای بشر و همنوعان خویش در کره خاکی تشویق نموده‌اند تا عرفان نظری را با استفاده از نظریه‌های تربیتی که راهنمای عمل مي‌باشند به عمل تبدیل نمایند
تخصص ها :
عرفان اسلامی، دانش نظری، معرفت توحیدی.

9
بررسي تطبيقي عرش در عرفان اسلامي و عرفان يهود
( 296 بازدید ) ( 20 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله :
يكي از ويژگي‌هاي مشترك در دين اسلام و يهود موضوع عرش مي‌باشد كه در اين تحقيق به شناخت و تشابهات و تفاوت آن در اين دو دين مي‌پردازيم. در عرفان اسلامي موضوع عرش، بسيار دقيق در آموزه‌هاي قرآني روشن گرديده است و ديدگاه برخي از بزرگان صوفيه درباره عرش بدانجا رسيد كه عرش را قلب مؤمن مي‌دانند و استواي الهي را بر اين عرش حضور خداوند در دل مؤمن مي‌انگارند و قلب انسان كامل را عرش الرحمن معرفي مي‌كنند. عرفان مركبه (عرفان عرشي) قديمي‌ترين نوع عرفان بوده است كه روح براي بازگشت به اصل خدايي بايد از هفت آسمان يا هفت قصر يا هفت فلك عبور كند كه نهايتاً شهود خداوند بر عشر يا «ارابه» مي‌انجامد. سالك در جستجوي خدا مانند شاهد درگاه شاهانه بايد از راه‌ها و تالارهاي باشكوه عبور كند تا به شهود عرش الهي نايل شود. كسي كه مشتاق ورود به عرش و قصرهاي ملائكه است مي‌بايست روزهاي متوالي روزه‌دار باشد و سرش را بين دو زانو قرار دهد، و مزمورات و ادعيه روحاني و سروده‌هاي ربّاني تلاوت كند و در عرفان يهود توصيف انسان‌وار پروردار در آن بسيار مشهود است.
تخصص ها :  عرش، عرفان، اسلام، يهود، مركبه، قبّالا، حسيديسم

10
انسان و بازگشت به حقيقت از منظر ابن‌عربي
( 337 بازدید ) ( 27 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 10 - شماره 37 - شماره پیاپی 37
خلاصه مقاله :
در اين مقاله سعي شده است به استناد آراء ابن عربي، پيروان او و نيز متفكراني كه در انديشه‌هاي او كاوش كرده‌اند چگونگي آفرينش جهان و به تبع آن انسان، و همچنين بازگشت مجدد اين موجود ـ كه اصل و خلاصه عالم محسوب مي‌شود ـ به مبدأ آفرينش بررسي گردد. حاصل اين تحقيق به ما نشان مي‌دهد بازگشت انسان به حقيقت از ديدگاه ابن عربي، فقط با شناسايي خود و جهان امكان‌پذير است؛ زيرا از ديدگاه او ـ كه جداي از نظر عرفاي متقدم‌تر و اصيل نمي‌تواند باشدـ عالم تجلي اسما و صفات الهي است كه اين صفات به صورت خلاصه (فشرده شده) در آخرين موجود هستي، انسان، بالقوه موجود است؛ بنابراين شناخت انسان برابر با شناخت جهان و حقيقت خواهد بود كه ما در اين نوشته با چگونگي اين شناخت تدريجي و هم‌زمانِ انسان و خدا آشنا مي‌شويم.
تخصص ها :
حقيقت، حقيقت محمديه، انسان كامل، معرفت.

شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .