English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره9،شماره34 ،پیاپی34
 
1
قله‌اي در دامن الوند: تاملي در عرفان باباطاهر عريان
( 242 بازدید ) ( 72 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله :
باباطاهر همدانی عارف روشن ضمیر و نام آشنای سده پنجم هجری است که دوبیتی‌های آبدار و پرمعنای او در زمره‌ برجسته‌ترین دوبیتی‌های تاریخ ادبیات ایران به شمار مي‌آید. اشعار دلنشین و موزونش نشانگر آگاهی وی از مبانی دینی و ظرائف عرفانی است. اما به دلیل اینکه اشعارش در گذر ایام دچار تغییر و تحول شده و آنچه در کتب مختلف در مورد شرح حال وی ثبت شده افسانه آمیز و گوناگون است، شخصیت و طرز اندیشه وی در‌‌ هاله‌اي از ابهام فرو رفته است.در این پژوهش تلاش نموده‌ايم با بررسی اشعار بر جای مانده از او و برخی جملات قصارش، همچنین با استناد به دیدگاه نویسندگان و پژوهشگران مختلف، نظرگاه و اندیشه وی را در باب مسائل عرفانی مورد بررسی قرار دهیم. امید که در این زمینه گامی به پیش برداریم
تخصص ها :
باباطاهر، عرفان، توبه، زهد، فقر، توکل، مراقبه، قرب، خوف و رجا، محبت.

2
تأثیر عرفان اسلامی بر معماری ایرانی با تأکید بر تزئینات گنبد سلطانيه
( 480 بازدید ) ( 229 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله :
هنر در ساحت عرفان، نوعی سیر و سلوک است که در طی آن هنرمند با الهامی آسمانی و معنوی به کشف و شهود می­رسد. در حقیقت هنر و معماری اسلامی پرتو و بازتابی از وحی الهی در جهان خاکی است که لطائف و ظرائف آن، اهل معرفت را به مکاشفه و شهود می‌رساند. بناهای سنّتی در معماری اسلامی - ایرانی مصادیقی از عالم قُدس و مظاهری از سنّت الهی به­شمار می­روند که فُنون و ظرافت­های به­کار رفته در آن با اصول روحانی و معنوی مرتبط است. کثرت آیات قرآنی در کتیبه­ها و تزئینات مساجد و بقاع و امامزاده­ها و گنبدها از جمله گنبد سلطانیه را که جای­جای آنها را متیمّن و متبرّک ساخته، می‌توان مرتبط با مسأله «ذکر» و «تسبیح» دانست که یکی از مسائل اصلی تصوّف و عرفان اسلامی است. هم­چنین نقش یا تصویر «ستاره» به عنوان نماد روشنایی و زیبایی که در مرکز آن کلمه «اللّه» و در اضلاع آن کلمه محمد(ص) یا علی(ع) قرار گرفته، از نظر عرفانی نشانه­ای از ولایت معنوی خدا و اولیاء الهی در هدایت باطنی و ظاهری اهل طریقت است که به وفور در نقش و نگاره­ها و تزئینات گنبدها به ویژه گنبد سلطانیه دیده می­شود. اتّحاد میان شریعت، طریقت و حقیقت یکی از مسائل مهم عرفانی است که در قسمت­هایی از کتیبه­ها و نگاره­های بناهای اسلامی از جمله گنبد سلطانیه در قالب نام «الله، محمد(ص)، علی(ع)» در کنار یکدیگر به ­چشم می­خورد.
تخصص ها :
معماری اسلامی، عرفان و تصوّف اسلامی، هنر اسلامی، گنبد سلطانیه.

3
گوناگوني آراء دربارة ابليس در ميان مفسران و عرفاي اسلامي
( 226 بازدید ) ( 39 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله :
شيطان (متمرد و گمراه كننده انسان) در اديان ابراهيمي از موضوعات مهم و بحث‌انگيز در ميان فلاسفه، متكلمان و عرفا است. در ميان مفسران در مورد ابليس و شيطان سه ديدگاه مطرح است: الف) از جن بوده است؛ ب) از فرشتگان بود و سپس از جنيان شد؛ ج) از فرشتگانبود.
طرفداران هر كدام از ديدگاه‌ها براي اثبات نظر خود به آيات و روايات زيادي متوسل شده‌اند؛ اما در نظری دقیق،ابليس از جن بود و به دليل عبادت فراوان در جايگاه ملائكه قرار داشت. در نظر عرفا نيز ديدگاه‌هاي گوناگوني وجود دارد. بيشتر عرفا ابليس را مظهر بدي و اغوا كنندة انسان دانسته‌اند؛ اما برخي مثل حلاج، عين القضات همداني، احمد غزالي و... به دفاع از ابليس پرداخته‌اند و او را عاشق خالص خدا و موحد حقيقي دانسته‌اند. در ديدگاه مكتب وحدت وجودي، ابليس، شياطين و بدان مظهر صفات جلالي خداونداند و از ارادة خدا خارج نيستند. اين مقاله به صورت توصيفي و تحليلي تدوين يافته است.
تخصص ها :
 شيطان، ابليس، وحدت وجود، عرفا و مفسران.

4
انسان كامل از ديدگاه حكيم سنائي غزنوي
( 232 بازدید ) ( 26 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله : موحد واقعی همان انسان کامل است که به مقام شهود و تجلی رسیده که بالاترین مرتبه آن متعلق به حضرت ختمی مرتبت (ص) است. یکی از افرادی که به این موضوع پرداخته در عین عدم به کارگیری اصطلاح «انسان کامل» آن را به صورت محوری در اشعار خود بیان نموده، سنایی غزنوي، شاعر و عارف قرن ششم هجري قمري است. وی در بیان مرتبه انسان کامل از پیامبران الهی و نقش آنان در هدایت بشر به سوی معرفت الهی بسیار سخن گفته و راه رسیدن به مقصد نهایی را در پیروی از آنان مي‌داند. ایشان به مقام «حیرت» به عنوان خواسته انبیاء الهی در معرفت و وصول به حق و مقام فناء فی الله و بقاء بالله و نقش عقل بشر در رسیدن به این مقام اشعار پر محتوایی دارد. همچنین ایشان معتقد به پیروی از شریعت در مسیر طریقت تا وصول به حقیقت مي‌باشد و آن را روش انسان کامل در رسیدن به حق مي‌داند
تخصص ها :
انسان کامل، حیرت، فنا و بقاء، طریقت حقیقت.

5
خواب و رؤیا ابزاری برای بیان کشف و شهودات عرفانی
( 278 بازدید ) ( 49 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله :
اين مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی جایگاه و نقش کشف در خواب‌های عرفا پرداخته است. در این بررسی، معناي عام و خاص كشف؛ يعني رؤيت خدا و درك معاني دنیوی و اخروی مبنا قرار گرفته است. برای نیل به این هدف، خواب‌های عرفا با مضمون کشف، در دو بخش حلّ مسأله و رفع حجاب از دغدغههای ذهنی و کشف وقایع آینده، مطرح و بررسی شدهاند. این بررسی نشان میدهد که یکی از مهمترین کارکردهای خواب عرفا حلّ بسیاری از مسائل و دغدغههای ذهنی آنان بوده است که بیشتر در حوزۀ مسائل دینی و عرفانی هستند. آنها علاوه بر این که این مسائل را از طریق خواب بیان میکردند، از این طریق بر تأثیر گذاری آن بر مخاطبان هم میافزودند؛ چون حل این مسائل در خواب از زبان خدا، پیامبر و مشایخ صوفیه انجام میشده است. علاوه بر حل مسائل در خواب عرفا، مکاشفاتی از نوع الهام مشاهده میشود که از وقایعی که هنوز در واقعیّت اتفاق نیفتاده، خبرمی دهند.
تخصص ها :
شهود، رؤیت حق، درک معانی، رؤیا، مسائل ذهنی عرفا.

6
زمینه‌‌های پیدایش خرابات و تطورات آن در متون عرفانی
( 287 بازدید ) ( 69 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله :
مفهوم خرابات از بعد لغوي و سپس جايگاه خاص آن در آئين مهرپرستي به دلايل متعددي آن گونه كه مي‌بايست مورد بررسي واقع نشده و معناي مستقلي كه جامع و مانع باشد برآن مترتب نگرديده است. سير تاريخي و تطور لغوي و مشربي اين واژه نشان مي‌دهد، خرابات در اصل همان «خورآبه» در آيين ميترائيسم بوده كه با طي مراحلي دشوار، سالك طريق آن مشرب به آنجا ره مي‌يافته است. بعد از اسلام و ظهور مشرب عرفان و تصوف اين واژه و مفهوم، با بسامدي فراوان در آثار عرفاني و ادبي متجلي گرديد و در ادبيات قلندرانه چنان راه يافت كه هر كس به ظن خود از آن تعبيري نمودو متأسفانه نقب انحرافي از اين واژه به وجود آمد كه با اصل جايگاه خاصي كه در آيين ميترائيسم داشت؛ تفاوت كلي دارد و متأسفانه در مفهوم عام، به عشرتكده و شرابخانه، نقل به معني گرديد. نگارنده در اين مقاله بر آن است تبيين نمايد كه اصل مفهوم خرابات بر خاسته و برگرفته از چه آييني است و سير تاريخي‌آن چگونه است؟
تخصص ها :
خرابات، آيين مهر، مهرابه، خورآبه، مغان، ادبيات قلندرانه.

7
نقش جغرافیا در مذهب، هنر و ادبیات عارفانه
( 315 بازدید ) ( 61 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله : جغرافیا به عنوان یکی از علوم قدیم به جهت ریشه داشتن در عمق پدیده‌های طبیعی و انسانی همواره به بررسی ارتباط بین این دو پدیده که پایه اصلی نظام هستی است مي‌پردازد. این دو پدیده دارای جوهری است که با ذات وجود باری تعالی و باورهای اعتقادی و عرفانی در یک رابطه تنگاتنگی قرار گرفته است. این فرایند را در یک تفکر فلسفی می‌توان از پرستش سنگ و کوه و قداست رودخانه‌ها و تاثیر معنوی آن در پاک کردن زشتی‌ها تا به امروز مي‌توان دید و چه تابلوهای بسیار زیبا و هنرمندانه‌اي که در آن قدرت لایزال خدواند با تصویر کشیدن قله‌اي برای نشان دادن استواری سرزمین مادری نقاشی شده است که این قدرت در کنار یک رودخانه جاری جریان زندگی را نشان مي‌دهد که ذات درونی، غائبی را که قابل مشاهده نیست را در برون جغرافیایی تصویر به نمایش گذاشته است. ما انسان را بدون جغرافیا و در خلاء نمي‌توانیم به سر مقصد درک واقعی جهان برسانیم. در عالم معنا در ظهور و بلوغ موسیقی و آواز، ملودی و طنین جغرافیا در محیط با نوای جوشش چشمه و خروش رود، غرش آسمان و آواز پرندگان مولود آواز و موسیقی است. در این پژوهش با متغیر مستقل هنر و ادبیات عارفانه که وابسته به متغیرهای جغرافیایی است به این نتیجه مي‌رسیم که جغرافیا به عنوان یکی از علوم کهن در هر دو دیدگاه عرفانی اصالت به ماده و اصالت به تصور هم در هنر و هم در ادبیات عارفانه و باورهای مذهبی نقش مهمی را ایفا مي‌کند
تخصص ها :
جغرافیا، موسیقی، ادبیات، مذهب، عرفان.

8
عالم مثال (خیال) در عرفان اسلامی
( 342 بازدید ) ( 86 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 34 - شماره پیاپی 34
خلاصه مقاله :
اعتقاد به عالم مثال، یا وجود عالمِ واسط، بین عالم محسوس و عالم معقول، در ایران قبل از اسلام آغاز شده و به دوره‌ اسلامی رسیده و توسط حکمای نامی ایران، از جمله: شیخ شهاب الدین سهروردی، صدرالمتألهین شیرازی، ملا هادی سبزواری و... پرورانده شده است. و عرفایی چون ابن عربی، مولانا جلال الدین محمد بلخی، سید حیدر آملی، شيخ محمود شبستري، لاهيجي، عبدالرحمن جامي، ميرفندرسكي و... نیز بر لزوم وجود این عالم در سیر و سلوک عرفانی صحه گذاشته‌اند.
عرفا، به سلسله مراتب عوالم وجودی با اندک اختلافی اعتقاد داشته و همه‌ي آنها به وجود عالم واسط که همان عالم مثال (برزخ) باشد، معترفند. ایشان «عالم خیال» را به «خیال متصل مقید» و «خیال منفصل مستقل» تقسیم کرده‌اند. «محیی الدّین ابن عربی به عنوان پدر عرفان نظری پس از سهروردی به طراحی عالم خیال همت گماشت و اصول عرفان او بر حکمت متعالیه تأثیر فراوانی گذاشت.
تخصص ها :
عرفان، مُثُل، عالم واسط، خیال منفصل، کشف و شهود، برزخ، قبر.

شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .