English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره9،شماره33 ،پیاپی33
 
1
«بازتاب مرگ ارادي در منطق‌الطير»
( 294 بازدید ) ( 62 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله :
از منظر اهل عرفان، مرگ آغاز حيات بي مرگ است. اين مهم نه تنها در مرگ اضطراري و اجباري بلکه در مرگ اختياري و ارادي نيز صادق مي‌باشد. ‌‌اگر در مرگ اضطراري روح اجباراً از قيد جسم، رها و به ملاقات حق نايل مي‌گردد در مرگ ارادي با اراده و خواست سالک طريق حق و قبل از فرا رسيدن اجل اين امر به وقوع مي‌پيوندد.
عطار نيشابوري در منطق‌الطير خود که شرح سفر دشوار سالک در شاهراه وصول به حق است اذعان داشته که تنها آنان که وجودشان از آلايش‌هاي نفساني و رذايل اخلاقيصيقل يافته و آينه حق‌نما شده‌اند رخصت حضور به بارگاه حق مي‌يابند و در مي‌يابند که حقيقت مطلقه با ايشان يکي است و در ميانشان انفصالي نيست و در اين راه عنايت و دستگيري حضرت حق و تبعيت از پيشوا و رهبري کاردان و راه‌شناس، جد و جهد طالبان و جويندگان مقصود را ثمر مي‌بخشد.
تخصص ها :
عطار، منطق‌الطير، مرگ ارادي، نفس، رذايل اخلاقي

2
«بررسي ارتباط خواب و مرگ عارفانه در مثنوي»
( 307 بازدید ) ( 51 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله :
خواب، رؤيا و مرگ از پديده‌هاي مرموز و پرشگفت بشري است كه پيوسته ذهن انسان را به خود مشغول داشته است. انديشمندان، عارفان، روانشناسان و... همگي تلاش كرده‌اند تا از زاويه نگاه خويش پرتوهايي به اين عوالم ناشناخته افكنده، گوشه‌هايي از آن را روشن و تشريح كنند.
در انديشه ديني خواب و مرگ هر دو مسئول انتقال روح به عالم ملكوت‌اند و از اين رو شباهت بسياري به يكديگر دارند، با اين تفاوت كه در مرگ انتقال دائم روح صورت مي‌گيرد و در خواب انتقال موقت.
مولوي با بهره‌‌گيري از انديشه‌هاي قرآن و حديث، علاوه بر خواب و مرگ طبيعي، انواع ديگر اين دو پديده را از منظر عرفاني مورد توجه قرار داده است. در اين پژوهش تلاش شده است تا با بررسي خواب و مرگ از ديدگاه عرفاني، ارتباط اين دو از نظر مولوي تشريح و تبيين گردد.
تخصص ها :
خواب، رويا، مرگ، عارفان، مثنوي مولوي.

3
«اُستن این عالم ای جان غفلت است»
( 294 بازدید ) ( 65 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله : در بیشتر متون عرفانی غفلت با مفهومی منفی نگریسته شده و آن را همواره به عنوان اولین گام سقوط سالک و عامل دوری از مسیر سلوک می‌دانند. صوفیان غفلت را حجابی عظیم دانسته که سالک طریقت در مسیر سلوک با آن مواجه می‌شود . حجابی در مسیر راه بیگانگان و نااهلان عشق که مولد و مورث شقاوت و فلاکت است. تا آنجا که معتقدند غفلت مهمترین عامل حسرت در روز قیامت و یکی از خانمان سوزترین مصیبت‌های انسانی، عامل گمراهی و انحراف از صراط مستقیم و دوری از درگاه باری است . نکتة قابل تأمل که اساس این پژوهش نیز بر آن استوار است آن است که مولانا بر خلاف دیگر عرفا، غفلت را ستون و اساس دنیای مادی دانسته و معتقد است که این غفلت برای قوام و پایداری این جهان ضروری و بایسته است و عامل عمارت و آبادانی دنیای مادی است . مفهومی که مولانا با تحلیل و تمثیل در پی اثبات آن است و در دیگر متون عرفانی و صوفیانه بدان اشاره نشده است
تخصص ها :
عرفان، متون عرفانی ، مولانا ، مثنوی معنوی ، ذکر ، نسیان ، سهوالقلب ، غفلت.

4
نگرش عرفانی و دینی مولانا به چیستی و چرایی مرگ در مثنوی معنوی
( 404 بازدید ) ( 114 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله : یکی از موضوعات پرداخته شده در مثنوی معنوی، موضـوع خیره کننده، حیاتی و مهـیّج مرگ)death) است . مولانا با تمسّک به آموزه‌های اسلامی و عرفـانی، به تبیـــین و تـشریح این مـهم پرداخـته و رسـالت خویش را به ابــنای الزّمان، خاصــّه طی طریق کنندگان کوی دوست ادا نمـوده است. ضرورت توجه بـه این موضوع از آن روست که تا چیستی، چرایی و فلسفه وجودی مرگ از دیدگاه عرفانی و دینی به عنوان یکی از گذرگاه های مهم زندگی انسان موشکافی شود و برای اذهان سالکان، روشـن گردد که مرگ نه تنــها نابودی نیست بلکه تـــولد است نه تنـــها ناگوار نیســـت بلکه از بین برنده حجابی (curtain) بین عاشق و معشوق است .به سـخن دیـگر مـرگ در حکـم «جسرٌ یوصـــل الحبیــب الـی الحبیب» اســـت. مـرگ آزمـون و محـکی اســت بـرای مـــدعیـان کـوی دوســت و مشتاقـان محبوب ازلـی. مـولانا با ایـن نگـرش، مـرگی که برای بسیاری از انسانها ناشناخته و منزجرکننده بوده است  به گونـه ای دلـــنشـین عرضه داشته است و خاطــر نـشان می سازد که هیـچ چیـز در آفرینش از جمله مرگ، بی‌حکمت آفریده نشده است.
تخصص ها :
مثنوی، مولوی، مرگ، انواع مرگ، مرگ سرخ.

5
«بررسي عرفان عاشورايي در انديشه مولانا و عمان ساماني»
( 345 بازدید ) ( 37 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله :
ماجرای کربلا تراژدی سهمگینی است که همه صحنه‌های آن لبریز‌ از احساس و عاطفه وایثار و عشق است.درباره حادثه بزرگ عاشورا، از جهات مختلفسخن گفته‌ شده، اما بسیاری از اسرار بنیادی این قیام و شهادت، همچنان نیازمند تامل ودقت است. یکی از ابعاد متنوع و مهم اینحادثه، بعد عرفانی آن است، که هرگاه چنین ماجرایی در منظر تیزبین و لطیف عارف قرار گیرد و بر مفاهیم بلندعرفانی منطبق گردد و با زبان رمز و تمثیل و بهره‌گیری از قدرت تصاویرشاعرانه، عرضه شود، زوایای تازه‌ای از آن آشکار می‌شود. مقاله حاضر کوششی است در راه دست یابی به زبده اندیشه های دو تن از نام آوران ادبیات عرفانی ایران در خصوص عرفان عاشورایی: مولانا جلال الدین محمد بلخی و عمان سامانی. نویسنده کوشیده است  نخست با استفاده از آثار مشهور این دو شاعر و نیز با یاری جستن از شرح و تفسیرها و کتاب‌های تحلیلی برجسته‌ترین جنبه های عرفان عاشورایی را در اندیشه آنان مطرح نماید و آن گاه با استناد به ابیاتی از آثار برجسته این دو شاعر، عرفان عاشورایی را در اشعارشان بررسی نماید و در نهایت با مقایسه تطبیقی نقاط اشتراک و اختلاف اندیشه این دو شاعر بزرگ را باز نماید.
تخصص ها :
عرفان، شهادت، عاشورا، شعر مولانا ، شعر عمان سامانی.

6
«تبيين عرفاني امام خميني از اسماء ذاتيه الهي
( 319 بازدید ) ( 34 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله :
ذات را با صفتی معین از صفات و تجلی ای از تجلیات، اسم می نامند. امام خمینی همچون سایر عرفا، اسماء الهی را به یک اعتبار به اسماء ذاتیه، صفاتیه و افعالیه تقسیم می کند. ایشان با نگاهی متفاوت، قرار گرفن اسماء الهی تحت این اعتبارات سه گانه را به حسب ترتیب مشاهدات اصحاب مشاهده و تجلیات قلوب ارباب سلوک و معرفت می داند. امام به شیوه اهل معرفت، اسماء ذاتیه را بر دو قسم، تقسیم می کند: یکی اسماء مستأثره که خداوند آنها را برای خویش برگزیده و علم به آنها از اختصاصات حق است . و دیگر، اسماء ذاتیه ای که حکم و اثر آنها در عالم ظاهر است و از ناحیه اثر و حکم شناخته می شوند. به عقیده عموم عرفا مرتبه احدیت همان اسم مستأثر است که در غیب ذات باقی مانده و در عالم ظهور پیدا نمی کند. امام خمینی بر خلاف این دیدگاه معتقد است که این دسته از اسماء نیز مانند سایر اسماء الهیه در عالم ظهور دارد؛ اما مظاهر این اسم که همان جهت ارتباط مستقیم اشیاء به حق است همانند خود این اسم برگزیده حقند. همچنین امام در ذیل تفسیر سوره مبارکه حمد و تفسیر آیه 32 سوره مبارکه حشر، به شرح عرفانی اسماء  ذاتیه ای پرداختند که حکم و اثر آنها در عالم ظاهر است. ایشان در تفسیر دو اسم ذاتیه "الرحمن و الرحیم" نیز مخالفت صریح خود را با اعتقاد رایج عرفا مبنی بر اینکه الرحمن رب عقل اول و الرحیم رب نفس کلی باشد، بیان نموده است.
تخصص ها :
امام خمینی، اسماء ذاتیه، اسم مستأثر، الرحمن، الرحیم.

7
«تجلّي عرفان در معماري مسجد»
( 612 بازدید ) ( 389 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله :
پیوند مکتب‌های عرفانی با معماری بناهای مختلف چنان عمیق و گسترده است که فرض جدایی معماری از عرفان محال می نماید. این همبستگی در بین ادیان الهی وهنر بومی آن کشورها به خصوص شریعت مقدّس اسلام آشکارتر است؛ پس می توان گفت عرفان متعلّق به ذات وماهیّت تمام ادیان است، دین ابزاری مؤثّرتر وسخنگوتر وشارحی برتر از هنر بالأخص معماری معابد و مساجد برای معرفی و حضور خود نداشته است؛ همچنان که معماری نیز هیچ حامی ایی بهتر از دین اسلام نیافته است . آیا می توان با نگاهی به گذشته معماری مساجد ایران تجلّی مفاهیم عرفانی را بر روی در ودیوار ویا نقوش و اشکال آن دید؟ مثلاً درمعماری مساجد ایران چرا گنبد را به صورت کروی ساخته اند؟ و چرا تمامی سطوح بناها را نقش گُل و بوته های انتزاعی وغیر واقعی پوشانده است؟در این مقاله سعی شده به روش اسنادی و مشاهده مستقیم اهمّیّت هنر معنوی وتجلّی عرفان در معماری مساجد ایران مورد بررسی قرارگیرد و زیبایی های فراموش شده، یادآوری گردد ودر نهایت نقش اساسی عرفان در جهت بخشیدن وهدایت هنر وهنرمندان به سوی مقصد الهی شان بیان شود.
تخصص ها :
تجلّی، عرفان، معماری، گنبد، محراب، مناره.

8
«ديدگاه عرفاني ابن فارض»
( 288 بازدید ) ( 59 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله :
از تفاوت های اساسی میان انسان وسایر موجودات از جمله فرشتگان این است که اندیشه ورزی و احساسات او همواره دارای تحوّل و بالندگی است؛ به گونه ای که این بعد اساسی از شخصیت او حتی به معتقدات دینیش هم سرایت می کند؛ واز این بابت است که می بینیم شیوه عبادت این آفریده که فلسفه آن از سوی آفریدگار در یک جمله خلاصه شده است«وما خلقتُ الجنَ والانسَ الا لیعبدون»(الذاریات:56) هم دچار تحوّل شکلی و حتی ماهوی می‌شود، وضمن حفظ جوهر خود که بندگی خداوند باشد، چنان معقد وپیچ در پیچ می شود که بایستی از جنسِ این آفریده مکلّفِ به عبادت در شکل های مختلف زندگی، انسان‌های دیگری بیایند و دست به تحقیق بزنند تا زوایای شیوه پرستش و سیر و سلوک او را روشن کنند.
ابن الفارض در دورانی می زیسته است که عبادت برخی از مؤمنان از شکل ساده خود عبور کرده و به مرحله زهد وانقطاع الی الله در قرن اول سپس به سیر وسلوک در آغاز قرن دوم و بعد از آن به پدیده فنا و حلول و اتحاد در اواخر این قرن ونیز قرن سوم وبالاخره به وحدت وجود یا شهود و مفاهیم غامض آن در قرن هفتم رسیده است.اين پژوهش در صدد بررسي و تحليل ديدگاه عرفاني ايشان است
تخصص ها :
ابن الفارض،عرفان،حب،معرفت،حلول،اتحاد،وحدت وجود.

9
«تجلّی مفاهيم و اصطلاحات عرفانی دردو قصيده «عينيه» ابن سينا و «علی طريق إرم»نسيب عريضه»
( 266 بازدید ) ( 29 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله :
اعتقاد به اينکه اصل و منشأ روح از عالم بالاست و به سبب غفلت و فراموشی در عالم پست مادی هبوط کرده و زندانی گشته، يکی از اصولی ترين بن مايه های عرفانی است و سالک می کوشد آن را از پليدی ها پاک سازد و با علم و معرفت رشد دهد، تا آن هنگام که زمان مرگ فرا رسد و بار ديگر نفس به اتحاد مع الله برسد درحالی که به همه امور نهانی آگاه است.
ابن سينا در قصيده عرفانی «عينيه» اين مسأله را محور قرار داده و به  تبيين مراحل سير روح پرداخته است.نسيب عريضه،شاعر معاصر عربی، نيز در قصيده بلند ومشهور «علی طريق إرم» با الهام از «عينيه» ، مراحل سير نفس در حرکت به سوی کمال را به رشته نظم کشيده است.دو شاعر در انديشه پست شمردن دنيا و اسارت روح افلاکی در جسم خاکی و نيز والا بودن سرچشمه حقيقت ها با يکديگر اتفاق نظر و درنحوه سير و هدف خويش با هم اختلاف دارند. ما در اين مقاله بر آنيم تا ضمن بررسی تطبيقی اين دو قصيده به بيان وجوه تشابه و تفاوت آن دو بپردازيم.
تخصص ها :
ابن سينا،«عينيه» ،نسيب عريضه،«علی طريق إرم» ،قصيده عرفانی

10
«نسبت «ارواح مهيّمين» با «قلم اعلي» در عرفان ابن عربي و حكمت متعاليه
( 306 بازدید ) ( 35 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 9 - شماره 33 - شماره پیاپی 33
خلاصه مقاله : «مهیمین» عنوانی است که در مکتب ابن عربی و حکمت متعالیه در مورد ارواح یا فرشتگانی به کار رفته که از شدت عشق به خداوند در جلال الهی متحیر و به تسبیح او مشغولند و از خود و آفرینش جهان و انسان بی خبرند و بنابراین روح محض اند و تنها از روی توسع به آنان ملائکه گفته می شود.بدین سان آنان به سجده در برابر آدم  مکلف نبوده اند و به همین دلیل گفته شده که مراد از «عالین» درآیه «قال یا ابلیس ما منعک ان تسجد لما خلقت بیدی استکبرت ام کنت من العالین»(ص:37) همین ارواح هستند. البته گاهی به این ارواح،«کروبیون» نیز گفته شده و  بعضي از انديشمندان حکمت متعالیه آن ها را با «انوارقاهره» درحكمت اشراق تطبیق نموده اند. این ارواح در اثر «تجلی بنفسه لنفسه» حق تعالی و از مرتبه «عماء» و به مدد « نفس رحمانی» مورد « آفرینش»، یا به تعبیر دقیقتر « ابداع» قرار گرفته اند. از میان طبقات عارفان، «أفراد» را می توان مظاهر آنان ارواح دانست. این ارواح از جهتی برتر از قلم اعلی يا عقل اول قرار دارند اما از جهتی دیگر با آن هم رتبه هستند.هم چنين از ديدگاه برخي انديشمندان مثل ملاصدرا  اين ارواح برتر از اهل جبروت هستند اما از ديدگاه قيصري بخشي از عالم جبروت به شمار مي آيند
تخصص ها :
مهیمین، کروبیون، ابن عربی، حکمت متعالیه، عالین، عماء، نفس رحمانی.

12
شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .