English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره11،شماره43 ،پیاپی43
 
1
پژوهشی پیرامون «مکتب سیر سر زانو»
( 241 بازدید ) ( 51 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
شعر و عرفان قدمتی دیرینه و پیوندی عمیق و ناگسستنی با هم دارند.حضور خیره کننده ی شعرای عارف در آسمان شعر و ادب فارسی،رشته های ارتباطی ادب و عرفان را بیش از پیش محکم ساخته است.در این میان بوده اند شاعرانی که اگر چه در وادی عرفان کمتر قدم زده اند ولی با نشر و بسط اصطلاحات عرفانی، گرمای وادی عرفان را مضاعف و حلاوت اصطلاحات مربوط به آن را دوچندان ساخته اند. هر کدام از اصطلاحاتی که در میان عرفا متداول و مرسوم بوده،دارای بار معنایی خاص بوده است.یکی از این اصطلاحات عرفانی-ادبی، «سیر سر زانو» است که بسیاری از شاعران زبانو ادب فارسی،در لابه لای اشعار و سخنان خویش،بارها به آن اشاره کرده و بهره ها و ثمرات ارزنده ای برای سالکان پای بند به این سیربرشمرده اند. از قرین گردیدن واژه "سیر" به معنی حرکت و تعالی با "زانو"، می توان به این حقیقت دست یافت که شعرای عارف و دل آگاه،اعتقاد داشته اند که این سیر،مکتبی است که می تواند در تعالی جان و روح سالک الی الله مثمر ثمر باشد. این پژوهش سعی دارد با روش تحلیلی-توصیفی به تبیین جلوه های گوناگون این سیر بپردازد و هم چنین فواید ارزنده ای را که در راستای این مکتب در دیوان های شاعران به آن اشاره شده، تک تک برشمارد.این پژوهش به خاطر بدیع بودن موضوع و نیز اهمّیت آن در وادی عرفان می تواند یافته ها و نتایج ارزنده ای را در بر داشته باشد.
تخصص ها :
سیر سر زانو،عرفان،شعر فارسی،ترکیبات، فواید

2
«سیمای پیر در سلوک عارفانۀ عطار و مولوی»
( 348 بازدید ) ( 62 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
در مکتب عرفان و تصوّف، هدف سالک الی الله، شناخت حقیقت و اتصال به ذات لایزال الهی است، سلوک اهل معرفت بدون ارشاد پیر و مرشد راه دان و آگاه، به سرانجام نمی‌رسد.
در اندیشۀ عارفانۀ عطّار و مولوی، نقش پیر در هدایت سالک خداجو، مهمترین عنصر وصول به حقیقت محسوب می‌شود. از دیدگاه آن‌ها، مصاحبت با شیخ و مرشد راز دان، داروی شفا بخش بیماری های جسمانی و روحانی، و اکسیر تحوّل وجود سالک محسوب می گردد. او، مرید را در سلوک نفسانی، یاری می‌دهد. تا مسیر طریقت را از مرحلۀ انقطاع از هستی، تا فناء فی الله ، که غایت سیر الی الله است، بپیماید.
از منظر عطّار و مولانا، پیر، کلید باب نجات، سایۀ حق، تجلی گاه اسماء و صفات الهی، آیینۀ حقیقت، آگاه از اسرار و رموز هستی، نایب حق، جاسوس دلها، و قادر بر تصرّف در عالم بشمار می‌آید. او، با عنایت حق، به فنای اوصاف و افعال و ذات خود پرداخته است، و آینۀ صاف وجودش، منعکس کنندۀ انوار الهی، و روشن‌کنندۀ مسیر سلوک سالکان الی الله است.
تخصص ها :
عرفان، تصوّف، پیر، سلوک، سالک، حق، آفاق، انفس، هدایت، طریقت.

3
«نگاهی گذرا به تأثیر ابن عربی در تصوّف جهان مالایی»
( 386 بازدید ) ( 61 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله : ابن عربی بی ­شک یکی از مهمترین شخصیت ­ها در تاریخ تصوّف و عرفان اسلامی به شمار می­رود. شاید کمتر شخصیتی را در تاریخ فرهنگ اسلامی بتوان سراغ گرفت که تا این اندازه دایرة موافقان و مخالفان او گسترده باشد. اندیشة او به هر کجای جهان اسلام راه یافت، مناقشه برانگیز شد؛ هم مریدان و تابعان وفاداری یافت و هم منتقدان و مخالفان سرسختی پیدا کرد. در دیگر نقاط جهان اسلام از جمله جهان مالایی نیز کمابیش چنین وضعی حاکم بوده است. مردمان این منطقة دور از امّ­القرای اسلام، از اسلامی عارفانه تبعیت می­کرده­اند. اساساً صوفیان و طریقه­های تصوّف نقش اصلی در اسلامی شدن این منطقه ایفا کرده بودند. شماری از این طریقه ­ها (مانند قادریه) بسیار تحت تأثیر مکتب ابن عربی خصوصاً نظریة «وحدت وجود» او قرار داشتند. در تصوّف جهان مالایی نیز وحدت وجود بسیار مؤثر واقع شد و موافقان و مخالفان فراوانی یافت. از شخصیّت ­ها و عارفان تأثیرگذار در عرفان و تصوّف جهان مالایی که از جملة موافقان و منتقدان ابن عربی به شمار می­روند، باید از حمزه فنصوری، شمس الدین سوماترانی، عبدالصمد پالمبانی، نورالدین رانیری و عبدالرئوف سینگکیلی یاد کرد
تخصص ها :
جهان مالایی، عرفان و تصوّف، ابن عربی، وحدت وجود، انسان کامل.

4
«مقدمه ای بر پدیدارشناسی عرفان عاشقانه در عرفان مولوی و حافظ»
( 309 بازدید ) ( 44 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
از دیدگاه عرفان عاشقانه ، صيرورت «انسانيت»به عنوان تجلی صفات خداوندی در انسانها در سه مرحله صورت مي‌گيرد: نفس بيدار نشده (آدم معصوم قبل از گناه)، نفس بيدار شده (آدم بعد از گناه) و عشق (آدم عاشق به خدا). در اين نگاه ، فرشته نماد مرحله بيدار نشدگي نفس وشيطان نماد مرحله بيدار شدگي نفس و انسان نماد مرحله عشق است و از اين رو انسان جامع صفات فرشته و شيطان است. بعد از رخداد گناه ازلي، انسان از مرحله فرشتگي و ناآگاهي به مرحله بيدار شدگي و آگاهی قدم مي‌گذارد و در واقع شيطان سبب ورود او به اين مرحله مي‌شود، اما اين مرحله خود پنجره‌اي است براي ورود به صحنه معاشقه انسان با خداوند در متن تجلیات صفات جلالی و جمالی خداوند در این دنیا. بدين ترتيب در این نگاه ،عشق فرا رفتن از رابطه مبتنی بر قواعد حقوقی و اخلاقی به رابطه کاملا شخصی شده مبتنی بر ناز معشوق و نیاز عاشق است و در مركز معناي زندگي اين عالم قرار دارد.مقاله حاضر مقدمه ای است بر پدیدارشناسی عرفان عاشقانه در عرفان مولوی و حافظ .
تخصص ها :
پديدارشناسي، ساختار توحيدي، عرفان اسلامي، عرفان عاشقانه، مولوي، حافظ.

5
«تعامل زبان و معنا در رساله «محبت‌نامه»ي خواجه عبدالله انصاري»r
( 272 بازدید ) ( 32 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
خواجه عبدالله انصاري، عارفي متشرع و نويسنده‌يي با ذوق و تواناست. از وي آثار متعددي در حوزة عرفان و تصوّف به جاي مانده كه همگي از تجربه‌هاي عرفاني او حكايت دارد. يكي از اين آثار رسالة كم حجم «محبت‌نامه» است.
پير هرات در اين رساله به معرفي يكي از اصطلاحات پايه‌يي و پركاربرد عرفان اسلامي؛ يعني محبت مي‌پردازد. نگاهي به اين اثر خواجه نشان مي‌دهد كه او به اين موضوع عام از منظري خاص نگريسته و از غالب مفاهيمي كه مي‌توانند گوشه‌هاي ناشناخته‌ي آن را روشن كنند، استفاده كرده است.
تأمل بر اين رساله نه تنها از آگاهي بسيار خواجه در باب مسايل عرفاني خبر مي‌دهد؛ بلكه از روي راز و رمزهاي كلام زيبا، پخته و كارآمدي هم كه حاصل و انتقال‌دهنده اين آگاهي است، پرده برمي‌دارد. خواجه براي انتقال معنا از تقابل‌هاي دوگانه و زبان منطقي و نيز از برخي ابزارهاي تصويرآفرين استفاده و بدين ترتيب ميان معنا و زبان تعاملي شايسته برقرار مي‌كند. پرداختن به اين پيوند و نشان دادن ابعاد آن، هدف اصلي نگارنده در اين مقاله است.
خواجه پيش از هر چيز از دشواري بيان برخي از دريافته‌هايش سخن مي‌گويد و با آن كه مي‌كوشد موضوع رساله را به درست براي مخاطبان توضيح دهد، درمي‌يابد كه زبان ارجاعي قادر به گزارش تمام تجربه‌هاي او نيست و ناگزير بايد از زبان عاطفي، كمك بگيرد. بنابراين او زبان عاطفي را نه براي آراستن كلام؛ بلكه براي انتقال بهتر معنا و انديشه، استخدام كرده است.
تخصص ها : محبّت، زبان عبارت و اشارت، تقابل دوگانه، زبان تصويري.

6
«بررسی معانی سفر آفاقی و دستاوردهای آن از منظر عرفای مسلمان»
( 367 بازدید ) ( 77 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
در عرفان اسلامی با استناد به آیه شریفه «سَنُريهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ في‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ» سفر به دو مرتبه «سفر آفاقی» و «سفر انفسی» تقسیم شده است. سفر آفاقی عبارت از سفري است كه طي آن مسافر و سالك به سير و سلوك در عوالم ظاهري و مراتب بيرون از نفس انسان مي‌پردازد. در مقابل اين سفر ظاهری، سفر باطني است كه در آن انسان سالك به سير و سلوك در مراتب نفس خويش  مي‌پردازد و از آن جا كه تمامي مراحل اين سفر در نفس سالك و نه بيرون از آن محقق مي‌گردد از آن به سير انفسي تعبير مي‌گردد.
از منظر برخی از عرفا، سفر آفاقی به دلیل تقدم وجود مرتبه آفاق بر انفس و ظهور تفصیلی آیات حضرت حق در مرتبه آفاق، بر سفر انفسی تقدم دارد. هر چند در نگاه اولیه، رایج‌ترین معنایی که از سیر در آفاق در متون عرفانی مطرح شده است، سیر و سفر در شهرها و مناطق مختلف است اما به نظر می‌رسد که معانی دقیق‌تر و عمیق‌تری از سیر در آفاق در عرفان اسلامی قابل طرح است. در این مقاله ضمن بیان معنای رایج و متداول از سیر آفاقی و اشاره به دستاوردهای آن در مسیر سلوک معنوی، تلاش شده است تا با استناد به مبانی هستی‌شناسانه در عرفان اسلامی و نیز توجه به معانی عمیق‌تری که آیه شریفه بدان اشاره دارد، مراتب دیگری از سیر آفاقی در عرفان اسلامی مطرح شود. 
تخصص ها :
سير در آفاق، سير در انفس، عالم صغیر، عالم کبیر، ظهور تفصیلی، ظهور اجمالی، حقیقت محمدیه

7
«نقد و بررسی تقریر ابن سینا از آموزه های عرفانی»
( 288 بازدید ) ( 35 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
ابن سینا، رئیس فیلسوفان عالم اسلام، با اینکه در قرون وسطی زندگی می کرد، ولی هرگز روحیه و اندیشه قرون وسطایی نداشته است. او همچون فیلسوفان دوره تجدید حیات علمی و فرهنگی ، مخالف هر نوع تحجر و تقلید بود و سند درستی هر امری را عقل و تجربه می شناخته و برای انکار چیزی تا دلیل و برهان روشنی نمی یافته، آن را در بوتة امکان می نهاده است . این عالم بزرگ، شهود عرفا و کرامات اولیا را از نگاه عقل ممکن می دانسته و در برخی از رسالات و کتاب هایش به توجیه فلسفی آن ها پرداخته است. با این وجود از مطالعه احوال و آثار وی بر می آید که او هرگز به سیر و سلوک نپرداخته و راه و روش صوفیان را در پیش نگرفته است.
تخصص ها : ابن سینا،عرفان،عقل و استدلال، شهود عرفانی، کرامات و مقامات عرفا،عشق الهی .

8
«تجلّی اشارات عرفانی حضرت آدم(ع) در آثار عطّار»
( 284 بازدید ) ( 51 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
در قرآن مجید، بخش زیادی از مفاهیم در قالب نماد و تمثیل بیان شده است. وجود این تمثیل‌ها در حقیقت نزدیک کنندۀ هر چه بیشتر مفهوم به ذهن مخاطب است. داستان‌های عرفانی نیز که غالباً صورتی تمثیلی یا تأویلی دارند، از این سبک قرآن به ویژه در تأویل داستان‌های قرآنی بهره برده‌اند. یکی از داستان‌های رمزی در قرآن کریم، داستان حضرت آدم (ع) است که عرفا در آثار خویش به اشارات آن توجه کرده‌اند و به‌طور صریح یا غیر صریح به رمز‌گشایی از آن پرداخته‌اند. هدف اصلی این مقاله، پژوهش پیرامون تجلّی اشارات عرفانی حضرت آدم در آثار عطّار است. دراین پژوهش به داستان آدم (ع) در قرآن و تورات پرداخته ایم؛ همچنین چگونگی این داستان در مقولاتی چون آفرینش آدم، کارنامۀ شیطان، میوۀممنوع، و توبۀ آدم همراه با شواهد شعری بررسی شده است. تحلیل داده های پژوهش   نشان داده‌است که آدم رمز عقل کل و حوا رمز نفس کل است و در این داستان مار، شیطان و طاوس از موانع سیر و سلوک‌اند که به تفصیل بدان پرداخته شده است.
تخصص ها : قرآن، آدم، حوا، گندم، مار، ابلیس، توبه، عطّار

9
«بررسی آداب صحبت وخلوت در تصوّف»
( 328 بازدید ) ( 58 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله :
آداب ورسوم صوفیه نشانگر مبانی فکری واعتقادی آنان است.صحبت وخلوت به عنوان آداب تصوّف اسلامی،نقشی مؤثر در زندگی فردی واجتماعی اهل تصوّف اسلامی وسیر وسلوک آنان در جهت نیل به حقیقت داشته اند. به طوری که صحبت، مجالی برای بروز دادن و صفات برجسته صوفیان همچون ایثار و از خودگذشتگی فراهم می کرده است وتبتّل و خلوت ، ضمن پالایش صفات مذموم از آن ها روح وضمیرشان را برای تجلی انوار الهی مستعد می ساخته است.برخی از صوفیان کسب رضای خداوندی رابه واسطه ی صحبت با خلق وتسامح با آنان طلب می کردند وبرخی با التزام به خلوت وانصراف از ماسوی الله و تزکیه ی باطن، درپی وصول بی واسطه به حق بوده اند. در این مقاله به بیان ماهیّت صحبت وخلوت، نزد اهل طریقت، وبررسی دلایل رویکرد متمایزآنان  نسبت به مصاحبت با خلق یا اختیار عزلت، در سه گروه مختلفپرداخته می شود و تشابه وپیوند باطنی صحبت وخلوت صوفیانه در جهت وصول به هدفی مشترک،علی رغم وجود تفاوت ظاهریشان ،مورد واکاوی قرار می گیرد.
تخصص ها : تصوّف،آداب صحبت، آداب خلوت،وصال حق

10
«تأملی در جایگاه و اندیشه ­های جلال ­الدین سیوطی در تصوّف و عرفان اسلامی»
( 284 بازدید ) ( 45 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 43 - شماره پیاپی 43
خلاصه مقاله : جلال‌ الدين سيوطي (849ـ911 هـ .ق)، فقيه،‌ محدّث و مفسّر بزرگ اهل سنت در سده دهم هجري، به دليل جامعيت علمي‌اش داراي آثار گران‌بهايي در علوم مختلف اسلامي است. گرچه مهمترين و بيشترين آثار وي دربارة قرآن، حديث تاريخ، فقه و ادبيات عرب است، اما با نوشتن آثاري همچون تأييد الحقيقه العليه و تشييد الحقيقه الشاذليه گرايش خود را به صوفيان و تصوف نشان داده و در عين انتقاد از صوفي نماها به دفاع از صوفيان برخواسته است. وي در آثار صوفيانه خود در صدد بيان آراء و انديشه جديدي برنيامده است و بيشتر مطالب بزرگان صوفيه را نقل كرده است. اگرچه او از كمال‌الدين محمد بن محمد بن عبدالرحمن شافعي معروف به «ابن امام الكامليه» و از شمس‌الدين محمد بن عبدالدائم صوفي خرفه گرفته است و از اين طريق به سه سلسله احمديه، قادريه و سهرورديه مي‌رسد، اما قرائني نيز دال بر ارتباط او با سلسله شاذليه وجود دارد.
تخصص ها :
جلال‌الدین سیوطی، تصوف، تأیید الحقیقه العلیه و تشیید الطریقه الشاذلیه، سلسله شاذلیه.

12
شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .