English
فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی
مشاهده مقالات شماره
 دوره11،شماره41 ،پیاپی41
 
1
دنیا؛ نماد عالم ظلمت در عرفان اسلامی
( 383 بازدید ) ( 35 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله :
در عرفان اسلامی، همواره شاهد ارائه سیمای ناخوشایند و فریبکار از دنیا هستیم. این نگرش، با آن­چه در دیگر  مکتب­های عرفانی مشاهده می­شود، همسو است؛ اما آن­چه مخاطب را به بازنگری این نگرش فرا می­خواند، همسویی غیر  قابل انکاری است که دیدگاه مطرح شده در عرفان اسلامی را به نحوه­ی مطرح شدن دنیا در برخی از متون اسلامی پیوند می­زند.
در این راستا، شاهد تلاش عرفا جهت ایجاد ارتباط میان مصداق دنیا و مفاهیم خاصی هستیم که در نهایت مبین جنبه ظلمانی دنیا است؛ نظیر فریبکاری، دشمنی و ...؛ علاوه بر این، شیطان، بیشترین ارتباط را با دنیا برقرار می­کند. از آن­جا که دیگر عناصر شیطانی که با هم­یاری خویش، عامل اخراج آدم از بهشت شدند، در کنار شیطان با دنیا در ارتباطند؛ می­توان به این نتیجه رسید که مبحث مذکور، برگرفته از تعالیم و معارف اسلامی است؛ چرا که این بن­مایه مأخوذ از قرآن است؛ همچنان که وجود پاره­ای شواهد در آیات و احادیث بر این نظریه تأکید می­کند.
تخصص ها :
عالم ظلمت، عالم نور، سیمای دنیا، عرفان اسلامی، نماد

2
انسان و عموميت عرفان از منظر شاه‌آبادي(ره)
( 306 بازدید ) ( 13 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله :
آراء آيت الله شاه آبادي(رة) در زمينه‌هاي گوناگون با نگاهي عرفاني بيان شده است. از منظر ايشان انسان از دو بعد ظاهري و باطني تشكيل شده است؛ جنبة باطني انسان مراتب هفتگانه دارد كه در طول هم‌اند و در فطرت انسان باالقوه‌اند. همة معارف الهي در آن سرشته است كه معصوم و فراگير است؛ اما با حجاب‌هايي پوشيده مي‌شوند و با التزام به شريعت و خردورزي مي‌توان به آن فطرت اوليه بازگشت. عرفان نيز سير در اين موانع به همين فطرت و حقيقت وجود انسان و تحقق آنهاست كه انسان را آيينة تمام عوالم هستي و به تعبير دقيق‌تر آيينة تمام‌نماي خدا مي‌كند.
شاه‌آبادي با اعتقاد خود در مورد فطرت اوليه انسان به بيان عرفان براي همة گرايش داشت، تا هر كس به اندازة خود از آن استفاده كند. راه رسيدن به همة مراتب عرفاني تهذيب نفس با شريعت است. از مباحث اين پژوهش اين نتيجه حاصل مي‌شود كه دين ابعاد گوناگوني دارد كه در بطن هم هستند و حقيقت آنها عرفان است. ضرورت معرفي جنبة باطني دين از اين‌جاست كه تشنگي معرفت و حق امري حقيقي و دروني انسان است و اين امر موجب رجوع تشنگان به آن و پويايي و زنده بودن نيز مي‌شود.
تخصص ها : فطرت، انسان، شريعت، سلوك، عرفان

3
بررسی نوستالژی در رساله­های شهاب­الدين سهروردی
( 469 بازدید ) ( 89 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله :
نوستالژی ـ که آن را غم غربت و حسرت و دلتنگی برای گذشته معنا کرده­اند ـ یکی از بنمایههای رایج درادبیات عرفانی است. ادبیات عرفانی با توجه به مضمون و محتوای خود، قابلیّت ذاتی تحلیل نوستالژیک را دارد و از آن­جا که نگاه حسرت­بار به گذشته در تصوف و عرفان اسلامی در دوره­هایی تشدید می­شود و تبلور تجلّی این نگرش، در متون عرفانی نیز تأثیر­گذار بوده است، بررسی این مفهوممی­تواند گامی نو در شناخت بیشتر اندیشه­ی نویسندگان این آثار باشد.در پژوهش حاضر سعی بر آن است که میزان و چگونگی بهره­مندی رساله­های فارسی شهاب­الدین سهروردی از عاطفه­ی نوستالژیک نمایش داده شود.
نوستالژی زمان و مکان، غم دوری از وطن و اشتیاق آرمان­شهر، نوستالژیاحوال خاصاز مؤلفههای نوستالژیک در رسالههای سهروردی به شمار میرود. در این میان، حسرت و دلتنگی برای زادگاه و موطن اصلی، پر بسامد­ترین مصداق می­باشد.
تخصص ها :
نوستالژی، عرفان، شهاب الدین سهروردی، عالم مثال، ناکجاآباد

4
جدال بی­ امان روح با شش فرزند خویش در الهی ­نامۀ عطار نیشابوری
( 320 بازدید ) ( 40 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله :
شیخ فرید­الدین عطار، پیر نیشابور، شاعری عارف و عارفی شاعر و شوریده­ایی معنی­آفرین است؛ البته مهارت او تنها به فن گویندگی خلاصه نمی­شود؛ چرا­که وی در میدان نویسندگی نیز گامی بس استوار دارد. عظمت اندیشۀ عطار تا بدان ­جاست که پرده­هایی از حقیقت وجود آدمی بر می­دارد و خواننده را از خویشتنِ خویش رها می­کند و به افق بی­کران اندیشه­های الهی می­کشاند. عطار صاحب آثاری است­ که اغلب آنها نتیجۀ ژرف­نگری­های عرفانی و ادبی اوست که از آن جمله است: مثنوی «الهی­نامه». این سروده که عطار خود آن را «گنج الهی» معرفی می­نماید و سخنانش را درآن «توحید پاک» می­داند، منظومه­ای است روحانی و عرفانی و در عین حال رمزی، که در برگیرندۀ حکایات و قصه­های فراوانی است و از آن­جایی­که در سخنان عطار همواره احوال روح را باید جست، این اثر نیز نمایان­گر جدال  بی­امان روح است، روحی که طایر عالم ملکوت است و تعلق بدین جهان خاکی ندارد و عطار درصدد آن است که با همت والای خویش این ودیعۀ افلاکی را پاک و بی­آلایش به موطن حقیقی خود برساند؛ پس روح که در این منظومه نقش خلیفه و صاحب شش فرزند است با هر عامل بازدارنده­ای به مبارزه می­پردازد.
تخصص ها :
عطار نیشابوری، الهی ­نامه، پدر، فرزند، روح، نفس.

5
تجسم اعمال و ملكات نفس از نگاه عرفا
( 322 بازدید ) ( 33 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله : آنچه از متون عرفان و ادبی  بر می آید انسان در عالم آخرت بر اساس اعمال و عقاید خویش هویتی متناسب با آن را پیدا کرده و تمام رفتارها، کردارها، صفات و ملکات نفسانی خوب و بد ایشان تجسم می یابد.اگر خصوصیات درندگان و وحوش بر او غلبه نماید، صورت و شکلی مانند وحوش و حیوانات درنده به خود خواهد گرفت، و اگر ویژگی های چرندگان و بهائم بر او چیره شود، صورت انسانی وی به شکل همان حیوانات مبدل خواهد گشت.و آن کسی که پیوسته در شهوت و هوای نفس غوطه ور باشد، به شکل حیوانات در می آید. و اگر مومن از دنیا برود و امر خداوند را خوب به جا بیاورد به صورتی زیبا، نظیف و خوشبو در می آید. اگر انسان چشم بصیرت داشته باشد می تواند در همین دنیا، هویت خود و دیگران را مشخص کند، هر کس با چشم بصیرت  باطن خود را نظاره کند آن را پر از انواع موذی ها و درندگان؛ همچون شهوت، غضب، مکر، حسد، حقد، عجب و ریا خواهد دید، ولی اکثر مردم از مشاهده آن حقیقت محجوب اند. آن هنگام که حجاب برداشته شد و او در قبر گذاشتند ، آنها را بالعیان، در حالی که آنها به صور و اشکال مناسب با معانی آن متمثل شده اند مشاهده خواهد کرد.
تخصص ها : اعمال، تجسم ملکات، ملکات نفس، صفات نفسانی، صور اخروی، صفت راسخ، صورت باطنی.

6
بررسي بازگشت به موطن اصلي از ديدگاه مثنوي و رباب نامه
( 293 بازدید ) ( 24 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله :
انسان جستجو‌گر همواره در پي شناخت اصل و جايگاه نخستين خود بوده و در آرزوي بازگشت به آنجا به سر مي‌برد و زندگي شكوهمند خود را با همين نگرش شكل مي‌دهد. برر سي متون عرفاني از  گرايش ذاتي و فطري انسان به سوي وطن اصلي پرده برمي‌دارد و ادبيات در بررسي موضوعي با نام نوستالژي كه از مباحث علم روان شناسي است در مفهوم بازگشت به سرزميني كه يادش را در دل دارد با حسرت و درد در هبوط و صعود خلاصه مي‌كند. مي‌توان گفت نوستالژي و مسئله بازگشت  به اصل و موطن اصلي مفهومي بس درخشان است كه نظر بسياري از عرفا را به خود جلب كرده است. انديشه بازگشت به موطن اصلي از نظر عرفاني صعود از خود بيگانگي نفس و رسيدن به منشا اصلي انساني است.
مولانا جلال الدّين بلخي توجه خاص به مسئله نوستالژي ( آرزوي بازگشت به موطن اصلي ) داشته و در مثنوي، حُزن غربت را به حلاوت بازگشت گره مي‌زند و سلطان ولد فرزند بزرگ مولانا نيز در رباب نامه با بهره گيري از مضامين روح مثنوي به طور طبيعي در اين راه گام برداشته است. مقاله حاضر بر آن است نشان دهد كه در فضاي غريبي ني و رباب يك انديشة واحد نهفته است.
تخصص ها : نوستالژي، وطن، روح، زندان، مولوي، سلطان ولد

7
آیین­ های مشترک سمک عيّار با فتوّت­نامة سلطانی
( 509 بازدید ) ( 79 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله :
ذخيره­ها و ميراث فرهنگي جوامع متمدن، قواي دفاعي معنوی در مقابل هجوم بيماري­هاي فرهنگي و معنوي است. اعتقادات و آیین­های هر ملتی در صورت بروز بحران، مي‌توانند جامعه را از آسیب­ها و بیماری­های اجتماعی و فرهنگی مصون بدارند. بویژه در شرایطی که مجموع نظام ارزشي كهن در حال  بي­اعتبار شدن و  نظام ارزشي جديد بيگانه در حال استقرار و جايگزيني مي­باشد. اين ذخائر فرهنگي و اخلاقي كه به صورت رسوم عرفي و آداب قديمي در بَطن جامعه و لايه­هاي دروني آن وجود دارد با تجلي خود و به­وسيلة افزايش قدرت اعتقادي و باورهاي معنوي و اخلاقي افراد جامعه مي­تواند ضايعات اخلاقی و اجتماعي را کاهش دهد. از جمله آثاری که در رابطه با آیین فتوّت و جوانمردی نوشته شده، دو اثر (سمک عيّار و فتوّت ­نامة سلطانی) سراسر سرشار از اندیشه­ی فتوّت و آیین جوانمردی ا­ست. در این پژوهش سعی شد تا به پنجاه و یک آیین­ مشترک بین دو اثر پرداخته شود و مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند.
تخصص ها :
آیین فتوّت، سمک عيّار، فتوّت­نامة سلطانی، جوانمردی، تصوف.

8
نور سياه در عرفان از ديدگاه اسيري لاهيجي
( 310 بازدید ) ( 32 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله :
يكي از مباحث پيچيده عرفان، بحث نور خاص نور سياه است كه در مشرب برخي از صوفيان پذيرفته شده است و مطالب فراواني پيرامون آن بيان كرده اند . هدف از بيان اين مساله ، معرفي نور سياه در سلوك عرفاني بوده ، نكته مهم آن است كه اين باور چگونه و با چه تعاريفي مورد پذيرش برخي از عرفا خاص اسيري لاهيجي قرار گرفته است ؛ چنان كه آن را در معاني: نور ابليس ، ظلماني دانستن نور صفات جلالي، كثرات و تعينات ، حجاب ديدن انوار و به ويژه كنايه از نور ذات حق به كار برده اند.اين مقاله با فيش برداري از آثار عرفا و به روش توصيفي – اسنادي تحليل شده است
تخصص ها :
نور سياه، ذات حق، فنا ، بقا و تجلي صفاتي

9
بررسی مبانی و سازو کارهای استعاره در متون عرفانی
( 271 بازدید ) ( 27 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله : عرفان - شناخت خالق هستی- مناسبترین و کوتاه ترین راه ممکن برای وصول به حق است. پدیده ای نافذ، پرجذبه و مبهم که حالات ـ در واقع ـ تغیراتی را سبب می شود که از نگاه دیگران سؤال برانگیز است. این تحولات آنچنان موثر و مداوم است که زبان و کلام عارف نیز از آن تاثیر می پذیرد و در وجوه مختلف از زبان عمومی دور می شودو البته این بیگانگی لذت بخش را بیش از همه مدیون به کارگیری استعاره است. استعاره را می توان از مهم ترین عوامل ابهام سازی در متون عرفانی دانست؛  لفظی که در معنای اصلی خود به کار نرفته است و بالتبع می تواند برداشت­های چندگانه ای به ذهن پویای خواننده القا کند. اما براستی استعاره در متون عرفانی چه کارکردی دارد و عرفا چگونه از آن در کلام خود  بهره گرفته اند؟ در مقاله حاضر نگارنده سعی دارد جایگاه این آرایه و شیوه به کارگیری آن را در زبان و متون عرفانی مورد بررسی و نقد قرار دهد و به نقش آن در این متون و اصول و کاربرد این شیوه­ی بیانی در این گونه آثار بپردازد
تخصص ها : عرفان، تصوف، استعاره، تجربه، زبان

10
نگاهي به انديشه‌هاي رودكي از منظر عرفاني و حكمي
( 290 بازدید ) ( 12 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 11 - شماره 41 - شماره پیاپی 41
خلاصه مقاله : ارتباط قالب و معني در شعر دوره رودكي آهسته آهسته كامل شده است. هنوز در عهد سامانيان قالب موضوع را معين مي‌كرد و موضوع قالب خود را دريافته بود مانند قالب «قطعه» عموماً براي ترويج اخلاق و پند و اندرز و حكمت به كار رفته است. قالب «قصيده» بيشتر براي توصيف طبيعت، مدح و ستايش بزرگان و همچنين مباحث حكمي در نظر بوده است. قالب «تغزل» براي بيان احساسات، عواطف شاعرانه و عاشقانه استفاده مي‌شده است. از اين روي با عنايت به اشعار رودكي سمرقندي دريافته مي‌شود كه او در بيان حكمت و مباحث فلسفي و گونه‌اي از عرفان مبتدي پيش قدم بوده است. او در همه قالب‌هاي رايج آن دوره شعر گفته كه از جمله موضوعات طرح شده در اين قالب‌ها، نوعي از شناخت حقيقت و بيان معنويت است. گرچه او در آغاز راه است اما بي‌ترديد موضوعاتي چون مرگ انديشي، بحث‌هاي فلسفي، انساني و ... از سوي رودكي مورد توجه شاعران پس از وي قرار گرفته است.
تخصص ها :
رودكي، اخلاق، پند و حكمت، انديشه‌هاي عرفاني.

شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه تخصصی عرفان اسلامی محفوظ می باشد .